Płatny zestaw · sklep
Polski na egzamin ósmoklasisty: gramatyka — 17 kart PDF z kluczem
17 kart pracy z języka polskiego do egzaminu ósmoklasisty: części mowy, imiesłowy, części zdania, zdania złożone, słowotwórstwo…
14,90 zł
Zobacz w sklepie →Strona główna › Egzamin ósmoklasisty — język polski › Słownictwo i słowotwórstwo na egzaminie ósmoklasisty
Słownictwo i słowotwórstwo na egzaminie ósmoklasisty
To najbardziej niedoceniana grupa zadań w arkuszu. Jest ich 51 — więcej niż zadań gramatycznych i ortograficznych osobno — a razem dają 54 punkty.
1Cztery typy, które wracają
Za nieostrą nazwą „słownictwo” kryją się cztery bardzo konkretne rodzaje zadań.
- Frazeologia — który związek frazeologiczny pasuje do sytuacji, którym można zastąpić inny, a którym nie.
- Synonimy i znaczenie w kontekście — którym wyrazem NIE można zastąpić danego, żeby zachować sens.
- Słowotwórstwo — od czego pochodzi wyraz, jaki formant go utworzył i jaką pełni funkcję.
- Praca ze słownikiem — hasło z kilkoma znaczeniami i pytanie, w którym zdaniu użyto znaczenia numer N.
Wszystkie cztery są zamknięte albo bardzo krótkie. To znaczy, że dają punkty szybko — pod warunkiem że uczeń wie, czego szukać.
2Zadanie ze słownikiem jest najłatwiejsze w całym arkuszu
Konstrukcja jest zawsze ta sama: arkusz drukuje hasło słownikowe z ponumerowanymi znaczeniami, a potem pyta, w którym z czterech zdań użyto znaczenia o wskazanym numerze.
Nie trzeba nic wiedzieć. Wystarczy przeczytać wskazane znaczenie, a potem podstawić je po kolei do czterech zdań i sprawdzić, gdzie pasuje.
Uczniowie tracą tu punkty wyłącznie z pośpiechu — czytają numer znaczenia niedokładnie albo wybierają zdanie z najbardziej znanym użyciem wyrazu zamiast tego, o które pyta zadanie.
3Frazeologia wymaga rozumienia, nie znajomości listy
Zadania frazeologiczne w arkuszach nie pytają „co znaczy związek X”. Pytają, którym związkiem można opisać zachowanie bohatera albo którym NIE da się zastąpić danego wyrażenia.
W jednym z arkuszy wszystkie cztery warianty zawierają ten sam wyraz — „głowa” — i różnią się tylko całym związkiem. Znajomość wyrazu nie pomaga; rozstrzyga znaczenie całości.
Pułapka „nie można zastąpić” wraca kilka razy. Trzy warianty są synonimami, czwarty nie — i to on jest odpowiedzią. Uczeń, który szuka najlepszego synonimu, zaznacza dokładnie odwrotnie.
4Formant i jego funkcja
Zadania słowotwórcze idą zwykle o krok dalej niż wskazanie formantu: pytają o jego FUNKCJĘ. Który formant pełni tę samą funkcję co w wyrazie wzorcowym?
Funkcje, które wracają: nazwa wykonawcy czynności, nazwa czynności, nazwa cechy, zdrobnienie, nazwa miejsca. Pięć kategorii, które warto umieć rozpoznać.
Drugi wracający temat to rodzina wyrazów i wyrazy pokrewne — pytanie, czy dwa wyrazy pochodzą od tego samego rdzenia. Uwaga na pułapkę: wyrazy o podobnym znaczeniu nie muszą być pokrewne, a właśnie na tym opiera się jedno ze stwierdzeń w arkuszach.
5Przykłady krok po kroku
Trzy zadania z arkuszy — słownik, frazeologia, słowotwórstwo.
Przykład 1 Hasło słownikowe z kilkoma znaczeniami
termin dodatkowy 2019, zadanie 9. (1 pkt)
- Arkusz drukuje hasło z trzema ponumerowanymi znaczeniami.
- Pytanie dotyczy znaczenia numer trzy — najrzadziej używanego.
- Uczeń podstawia to znaczenie do czterech podanych zdań.
Odpowiedź: Poprawne jest zdanie, w którym wyraz oznacza świtę, a nie budynek ani przestrzeń wokół domu. Zadanie jest do rozwiązania bez żadnej wiedzy wstępnej — całą potrzebną informację arkusz podaje sam.
Przykład 2 Cztery frazeologizmy z tym samym wyrazem
arkusz próbny 2026, zadanie 6. (1 pkt)
- Zadanie opisuje zachowanie bohatera i pyta, co można o nim powiedzieć.
- Wszystkie cztery warianty to związki frazeologiczne z wyrazem „głowa”.
- Znajomość samego wyrazu nie pomaga — trzeba znać znaczenie całych związków.
Odpowiedź: Poprawny wariant oznacza kogoś pomysłowego i sprytnego. Pozostałe trzy opisują cechy przeciwne albo zupełnie inne — i wszystkie brzmią równie znajomo.
Przykład 3 Formant o tej samej funkcji
arkusz próbny 2020, zadanie 19. (1 pkt)
- Wyraz wzorcowy jest nazwą wykonawcy czynności.
- Wśród czterech wariantów trzeba znaleźć ten, w którym formant pełni tę samą funkcję.
- Dystraktory to nazwa czynności, przymiotnik i nazwa materiału — wszystkie od tego samego rdzenia.
Odpowiedź: Poprawna odpowiedź to jedyna nazwa wykonawcy czynności wśród czterech wyrazów o wspólnym rdzeniu. Wspólny rdzeń jest tu właśnie dystraktorem — kusi, żeby wybrać najbardziej podobny wyraz.
6Najczęstsze błędy
Trzy błędy, przez które ta łatwa grupa bywa najgorzej rozwiązana.
Odpowiadanie na pytanie „który pasuje” zamiast „który nie pasuje”
Skąd się bierze: Zadania z tej grupy szczególnie często pytają przecząco: którym wyrazem NIE można zastąpić, który zmieni sens. Uczeń automatycznie szuka najlepszego dopasowania.
Jak zrobić dobrze: Zakreśl w poleceniu słowo „nie” albo „zmieni”, zanim zaczniesz czytać warianty. To pół sekundy i najskuteczniejsze zabezpieczenie w całym arkuszu.
Mylenie wyrazów pokrewnych z bliskoznacznymi
Skąd się bierze: Wyrazy o podobnym znaczeniu wydają się „z jednej rodziny”. Rodzina wyrazów to jednak wspólny rdzeń, a nie wspólne pole znaczeniowe — i właśnie ta różnica jest treścią jednego ze stwierdzeń w arkuszach.
Jak zrobić dobrze: Sprawdzaj rdzeń, nie sens. Jeśli po odjęciu przedrostków i przyrostków zostaje ten sam kawałek — są pokrewne. Jeśli nie — są tylko bliskoznaczne.
Zgadywanie znaczenia frazeologizmu z pojedynczych wyrazów
Skąd się bierze: Związek frazeologiczny ma znaczenie całości, nie sumy części. Uczeń, który zna wyraz „głowa”, uważa, że rozumie wszystkie związki z tym wyrazem.
Jak zrobić dobrze: Ucz się związków w całości i zawsze z przykładowym zdaniem. Jeśli na egzaminie nie znasz związku, wybieraj przez eliminację — dystraktory zwykle opisują cechę wyraźnie sprzeczną z sytuacją bohatera.
Przed egzaminem: karty pracy z polskiego z kluczem
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Do powtórki na papierze: zestawy kart z polskiego na egzamin ósmoklasisty, z kluczem odpowiedzi.
Płatny zestaw · sklep
Słowotwórstwo, klasy 5–6 — 11 kart pracy PDF z kluczem
11 kart pracy z języka polskiego dla klas 5–6: wyraz podstawowy i pochodny, rodzina wyrazów, rdzeń, formanty, wyrazy złożone, pisownia. Na…
7,90 zł
Zobacz w sklepie →
Płatny zestaw · sklep
Związki frazeologiczne, klasy 4–6 — 12 kart pracy PDF z kluczem
12 kart pracy z języka polskiego dla klas 4–6: znaczenie dosłowne i przenośne, frazeologizmy o ludziach, zwierzętach i kolorach, związki z…
7,90 zł
Zobacz w sklepie →CODZIENNA POWTÓRKA
EGZAMIN ÓSMOKLASISTY
EGZAMIN ÓSMOKLASISTY
10 minut dziennie do egzaminu
Kartka na każdy dzień: zadania jak na egzaminie i klucz z wyjaśnieniem. 30 dni, PDF do druku.
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe.
CODZIENNA POWTÓRKA · E8
10 minut dziennie do egzaminu
Kartka na każdy dzień: zadania jak na egzaminie i klucz z wyjaśnieniem. 30 dni, PDF do druku.
CODZIENNA POWTÓRKA · EGZAMIN ÓSMOKLASISTY
10 minut dziennie
z języka polskiego
Kartka na każdy dzień: czytanie, lektury, środki stylistyczne i pisownia. Klucz z wyjaśnieniem, 30 dni, PDF do druku.
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe.
CODZIENNA POWTÓRKA · E8
10 minut dziennie
z języka polskiego
Kartka na każdy dzień i klucz z wyjaśnieniem. 30 dni, PDF do druku.
7Pytania i odpowiedzi
Co obejmuje słownictwo na egzaminie ósmoklasisty z polskiego?
Cztery typy zadań: frazeologię, synonimy i znaczenie w kontekście, słowotwórstwo z formantami oraz pracę z hasłem słownikowym. W zbadanych arkuszach to 51 zadań i 54 punkty.
Czy trzeba znać na pamięć listę związków frazeologicznych?
Nie ma takiej listy w wymaganiach. Zadania sprawdzają rozumienie związku w kontekście, więc skuteczniejsze od kucia listy jest zapamiętywanie związków wraz z przykładowym zdaniem.
Jak rozwiązać zadanie z hasłem słownikowym?
Przeczytać wskazane znaczenie, a potem podstawić je po kolei do każdego z podanych zdań. Wszystkie potrzebne informacje są w arkuszu — to jedno z niewielu zadań, do których nie potrzeba żadnej wiedzy wstępnej.
Jakie funkcje formantów pojawiają się w zadaniach?
Najczęściej: nazwa wykonawcy czynności, nazwa czynności, nazwa cechy, zdrobnienie i nazwa miejsca. Zadania pytają nie o to, jaki formant został użyty, tylko o to, jaką pełni funkcję.
Czytaj dalej
Egzamin ósmoklasisty z polskiegoBudowa arkusza, punktacja, harmonogram naukiGramatyka i składniaSąsiednia grupa zadań językowychOrtografia i interpunkcjaZasady pisowni i przecinkaFragment utworu literackiegoStamtąd pochodzą badane wyrazyWszystkie arkusze CKE 2017–2026Spis 22 arkuszy z datami, punktacją i liczbą zadańSłowotwórstwo i wyrazy złożoneDarmowa kartkówka z polskiego, klasa 8 (PDF)
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-08-03. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.
