2024termin główny, 17 maja
180 minczas pracy
60 pktmaksymalna punktacja
13 z 38podpunktów z bazy omówionych na tej stronie
Zakres tego opracowania
Wyjaśniamy podpunkty 1.1, 1.2, 2, 3, 4.1, 4.2, 5, 6, 7, 8, 9, 10.1 i 10.2. Pozostałe zadania będą uzupełniane po sprawdzeniu z arkuszem i zasadami CKE. Do odczytania punktów X, Y, Z i przebiegu tunelu otwórz arkusz oraz mapę szczegółową; na tej stronie zamieszczamy własne objaśnienia, bez przedruku fotografii i mapy.
Wałbrzych i Góry Wałbrzyskie — zadania 1.1–6
Zadania 1–8 odnoszą się do mapy okolic Wałbrzycha w skali 1:50 000. Warto osobno odczytać przebieg szlaków i linii kolejowej, a dopiero potem porównać mapę z fotografią na stronie 4 arkusza.
Zadanie 1.1 · trasa i fotografia
Dlaczego F, P?
F: trasa wchodzi na Borową, a nie na szczyt oznaczony X. P: po zejściu z Borowej fragment szlaku przebiega między górami oznaczonymi na fotografii literami Y i Z. Obie odpowiedzi trzeba odnieść do opisanego kierunku fotografowania i przebiegu szlaków na mapie; za parę F–P klucz CKE przyznaje 1 punkt.
Fotografia na stronie 4 arkusza ma podpis „Na podstawie: polska-org.pl”. Nie przenosimy jej na stronę, ponieważ taki podpis nie określa autora ani licencji konkretnego zdjęcia.
Zadanie 1.2 · czas wejścia na Borową
Jak otrzymać 1 godzinę 52 minuty?
Najpierw oblicz różnicę wysokości: 853 − 483 = 370 m. Marsz na dystansie 4,375 km przy prędkości 3,5 km/h zająłby na płaskim terenie 1,25 h = 75 min. Za podejście dodaj 370/100 × 10 = 37 min. Łącznie 75 + 37 = 112 min, czyli 1 godz. 52 min. Zgodnie z zasadami CKE pełny tok obliczeń i wynik dają 2 punkty.
Zadanie 2 · tunel kolejowy
Jak użyć skali mapy?
Poprawna odpowiedź to D: 1,6 km. W skali 1:50 000 jeden centymetr na mapie odpowiada 500 m w terenie, więc odcinek 1,6 km ma na mapie około 3,2 cm. Mierz odcinek tunelu zaznaczony przy Wołowcu, a nie całą widoczną linię kolejową. Położenie i znak tunelu sprawdź na osobnej mapie CKE.
Zadanie 3 · geologia i sieć rzeczna
Jak uzupełnić trzy zdania?
Poprawna kolejność to przyczyniło – starsza – wcześniej. Obiekt geologiczny wskazany obok stacji w polu B3 wiąże się z dawnymi procesami endogenicznymi Sudetów. Sieć rzeczna tego obszaru kształtowała się wcześniej niż młoda sieć Pojezierza Pomorskiego, uformowana po ostatnim zlodowaceniu. Wałbrzyski węgiel kamienny jest starszy od węgla brunatnego z zachodnich Sudetów. Klucz przyznaje 2 punkty za komplet trzech określeń, a 1 punkt za dwa poprawne.
Zadanie 4.1 · ślady górnictwa
Co oznaczają X i Y na reliefie?
X: dwa wzniesienia to hałdy skały płonnej, czyli materiału składowanego po wydobyciu węgla kamiennego. Y: nasyp linii kolejowej służył transportowi związanemu z kopalnią, między innymi wywozowi węgla. Aby uzyskać 2 punkty, trzeba wyjaśnić pochodzenie obu rodzajów obiektów; jeden poprawny związek daje 1 punkt.
Oznaczenia X i Y są na reliefie na stronie 6 arkusza CKE. Relief opisano jako opracowany na podstawie Geoportalu; bez ustalenia praw do konkretnego obrazu nie przenosimy go na stronę.
Zadanie 4.2 · rekultywacja
Jaka jest lokalna korzyść z zalesienia hałd?
Posadzenie roślin na zrekultywowanych hałdach może ograniczyć pylenie i ustabilizować skarpy. To konkretna korzyść środowiskowa dla pobliskich mieszkańców, a nie tylko ogólne stwierdzenie, że teren będzie „ładniejszy”. Zasady CKE dopuszczają także odpowiedzi o wykorzystaniu materiału ze zwałowisk, terenów rekreacyjnych lub instalacji OZE, jeśli uzasadniono miejscową korzyść.
Zadanie 5 · górowanie Słońca i fotografia
Dlaczego F, P?
F: zamek Grodno stoi na górze Choina, więc szczyt oznaczony Y za zamkiem nie może być szczytem tej samej góry. P: zamek w polu E2 leży dalej na wschód niż Zamkowa Góra w polu A2. Ziemia obraca się z zachodu na wschód, dlatego w miejscu bardziej wysuniętym na wschód lokalne górowanie Słońca następuje wcześniej. Klucz CKE przyznaje 1 punkt za oba oznaczenia: F–P.
Fotografia na stronie 8 arkusza CKE ma podpis „Na podstawie: www.dwor-elizy.pl”. Nie kopiujemy jej, bo autor i licencja konkretnego zdjęcia nie są ustalone.
Zadanie 6 · Słońce w dniu równonocy
Skąd wysokość 39°15′?
Z mapy odczytaj szerokość geograficzną Klasztorzyska z dokładnością do jednej minuty: 50°45′ N. W równonoc deklinacja Słońca wynosi 0°, zatem wysokość górowania po południowej stronie nieba obliczamy jako 90° − 50°45′ = 39°15′. Pełne 2 punkty wymagają dokładnego odczytu, poprawnego działania i wyniku; klucz przewiduje 1 punkt za sam poprawny odczyt albo prawidłową metodę z błędem wyniku.
Pracuj z mapą: fotografia, oznaczenia szlaków i tunelu są w oficjalnych materiałach egzaminacyjnych. Mapa jest opisana jako opracowanie na podstawie Wydawnictwa Kartograficznego „Compass”; nie kopiujemy jej bez potwierdzenia praw do konkretnego pliku.
Jezioro Bystrzyckie i przepływy Bystrzycy — zadania 7–8
Jezioro powstało po przegrodzeniu Bystrzycy zaporą. W zadaniu 7 trzeba wskazać dwie funkcje inne niż zaopatrywanie mieszkańców w wodę. Zadanie 8 dotyczy średnich przepływów w dwóch różnych porach roku hydrologicznego.
Zadanie 7 · funkcje zbiornika
Co podać oprócz zaopatrzenia w wodę?
Funkcja przeciwpowodziowa: zbiornik zatrzymuje część wody dopływającej Bystrzycą i może ograniczać falę wezbraniową poniżej zapory. Funkcja rekreacyjna: jezioro oraz otaczające je szlaki i obiekty turystyczne sprzyjają wypoczynkowi. Klucz CKE przyznaje 1 punkt za dwie różne poprawne funkcje; dopuszcza też funkcję retencyjną, energetyczną lub turystyczną. Nie powtarzaj poboru wody podanego już w poleceniu.
Zadanie 8 · sezonowość przepływu
Dlaczego zimą mniej, a wiosną więcej niż 1,5 m³/s?
Okres A (grudzień–styczeń): część opadów i wody powierzchniowej pozostaje w śniegu i lodzie, dlatego do rzeki spływa mniej wody niż przeciętnie w roku. Okres B (marzec–kwiecień): topnienie śniegu i lodu zwiększa zasilanie rzeki, więc przepływ przekracza średnią roczną 1,5 m³/s. Za wyjaśnienie obu okresów klucz przyznaje 2 punkty, za jeden — 1 punkt.
Położenie jeziora i infrastruktury sprawdź na mapie CKE, a przedziały A i B na wykresie na stronie 9 arkusza. Mapę oparto na opracowaniu Compass, a wykres na danych portalu GRDC; żadnego z tych opracowań graficznych nie kopiujemy bez potwierdzenia praw do konkretnego pliku.
