16 maja 2025 · Formuła 2023 · poziom rozszerzony
Rozwiąż zadania w PDF CKE, a potem sprawdź tok obliczeń i uzasadnienia. Poniżej omawiamy dziewięć wybranych podpunktów, bez przedruku zdjęć i modeli z arkusza.
To opracowanie obejmuje zadania 1.1–4 oraz 5.2, sprawdzone z kluczem CKE. Wszystkie polecenia i pozostałe rozwiązania są w oficjalnym arkuszu. W zadaniach obliczeniowych zapisuj działanie i jednostki: poprawny wynik bez metody może nie dać pełnej liczby punktów.
Zadanie 1.1 · budowa atomu
E to Si, blok p, 4 elektrony walencyjne. Z sześciu pełnych orbitali i dwóch pojedynczo obsadzonych wynika konfiguracja 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p². X to Cl, blok p, 7 elektronów walencyjnych. Stan wzbudzony nie zmienia liczby elektronów ani przynależności do pierwiastka.
Zadanie 1.2 · liczby kwantowe
Niesparowane elektrony E leżą w podpowłoce 3p. Główna liczba kwantowa ma wartość n = 3, a dla podpowłoki p poboczna liczba kwantowa wynosi l = 1.
Zadanie 1.3 · jon chlorkowy
Atom chloru przyjmuje jeden elektron i ma wtedy 18 elektronów. Pełny zapis dla jonu chlorkowego to 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶. Stan wzbudzony atomu X podany w poleceniu nie jest konfiguracją powstałego jonu.
W równaniu przemiany jądrowej osobno zachowują się suma liczb masowych A i suma liczb atomowych Z. Dzięki temu można ustalić zarówno liczbę neutronów, jak i nieznany pierwiastek.
Zadanie 2.1 · reakcja jądrowa
Po lewej stronie jest jądro ²³⁵U i jeden neutron: suma liczb masowych to 236. Po prawej ⁹²Kr i ¹⁴¹Ba dają 233, więc muszą powstać trzy neutrony. Ładunek też się zgadza: 92 protony uranu to 36 protonów kryptonu i 56 baru.
Zadanie 2.2 · zachowanie A i Z
Po odjęciu ⁹³Sr i trzech neutronów od początkowej liczby masowej 236 pozostaje A = 140. Liczba atomowa to 92 − 38 = 54, czyli ksenon: ¹⁴⁰Xe. Większy stosunek neutronów do protonów ma ²³⁵U: 143/92 ≈ 1,55, wobec 55/38 ≈ 1,45 dla ⁹³Sr.
Zadanie 3.1 · tlenek jodu(V)
Tlenek jodu(V) jest bezwodnikiem kwasu jodowego(V). Równanie cząsteczkowe: I₂O₅ + H₂O → 2 HIO₃. Po obu stronach są dwa atomy jodu, sześć atomów tlenu i dwa atomy wodoru.
Zadanie 3.2 · reakcja z CO
Jod(V) w I₂O₅ redukuje się do jodu I₂, a węgiel(II) w CO utlenia się do węgla(IV) w CO₂. Zbilansowane równanie: I₂O₅ + 5 CO → I₂ + 5 CO₂. Pięć atomów tlenu z tlenku jodu przechodzi do pięciu cząsteczek CO.
Zadanie 4 · wzór tlenku
W 100 g związku jest 20,14 g O i 79,86 g I. Dzieląc przez masy molowe, otrzymujemy około 1,26 mola atomów O oraz 0,629 mola atomów I, czyli stosunek I : O = 1 : 2. Wzór empiryczny to IO₂. Wzór rzeczywisty ma według polecenia dwa razy więcej atomów jodu, więc wynosi I₂O₄.
Zadanie 5.2 · VSEPR
Centralny atom jodu tworzy trzy wiązania I–Cl i ma dwie wolne pary elektronowe. Jego liczba przestrzenna wynosi więc Lp = 3 + 2 = 5. Model z arkusza, w którym Lp = 4, nie przedstawia tej cząsteczki. We wzorze elektronowym trzeba dodatkowo pokazać po trzy wolne pary przy każdym Cl.
Kontrola rachunku w zadaniu 4: 20,14/16,00 ≈ 1,26; 79,86/126,90 ≈ 0,629. Dopiero po obliczeniu stosunku molowego stosujemy dodatkową informację o podwojeniu liczby atomów jodu.
Opracowanie redakcyjne Nie każ mu liczyć!, 4 października 2026. Fotografia z zadania 3.2 oraz model cząsteczki z zadania 5.2 znajdują się w oficjalnym PDF CKE. Nie publikujemy ich kopii.
Nie każ mu liczyć! — opracowanie
Matura z chemii — omówienie
To autorskie omówienie wybranych zadań chemicznych. Oficjalny arkusz i zasady oceniania są dostępne bezpośrednio na stronie CKE. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-04