11 maja 2023 · Formuła 2023 · poziom rozszerzony
Otwórz arkusz CKE, rozwiąż zadania samodzielnie, a potem porównaj tok rozumowania z poniższymi wyjaśnieniami. Omawiamy wybrane podpunkty zadań 3–5, sprawdzone z oficjalnymi zasadami oceniania.
Ta strona wyjaśnia osiem podpunktów zadań 3–5. Pełne polecenia, schematy i pozostałe zadania są w oficjalnym arkuszu CKE; pełny zakres akceptowanych odpowiedzi podają zasady oceniania. Przy zadaniach otwartych najważniejsze jest wskazanie przyczyny i skutku, a nie zapamiętanie jednego zdania z klucza.
W obu cyklach mejoza zmniejsza liczbę chromosomów, lecz występuje w innym miejscu. Dlatego schematy z arkusza trzeba czytać oddzielnie.
Zadanie 3.1 · lokalizacja mejozy
Diploidalny sporofit wytwarza haploidalne zarodniki w wyniku mejozy. Na schemacie A oznacz etap sporofit → zarodniki. Gametofit powstaje z zarodnika, a gamety wytwarza mitotycznie; przeniesienie symbolu mejozy na tworzenie gamet byłoby tu błędem.
Zadanie 3.1 · lokalizacja mejozy
W uproszczonym cyklu krążkopławów z arkusza B mejoza przypada na powstawanie gamet przez meduzę. Zygota po zapłodnieniu jest diploidalna. Samo przejście od polipa do meduzy nie redukuje liczby chromosomów.
Zadanie 3.2 · znaczenie mejozy
Zapłodnienie łączy dwa haploidalne jądra i przywraca diploidalną liczbę chromosomów. Mejoza wcześniej redukuje tę liczbę o połowę, dzięki czemu przy kolejnych zapłodnieniach liczba chromosomów nie podwaja się z pokolenia na pokolenie. Sama informacja, że mejoza „tworzy gamety”, nie wystarcza: u roślin gamety powstają przez mitozę.
Badanie dotyczyło wpływu natężenia światła na zawartość chlorofilu w liściach Phalaenopsis. Najpierw rośliny rosły w tych samych warunkach, a później porównywano grupy o różnym oświetleniu.
Zadanie 4.2 · wyrównanie warunków
Wspólne warunki uprawy ograniczały wpływ wcześniejszego środowiska na stan fizjologiczny roślin. Dzięki temu grupy na początku drugiego etapu mogły być do siebie możliwie podobne, więc późniejsze różnice łatwiej wiązać z badanym oświetleniem.
Zadanie 4.3 · pomiar początkowy
Początkowa zawartość chlorofilu stanowi punkt odniesienia dla późniejszego pomiaru. Dopiero porównanie wartości przed zmianą oświetlenia i po niej pozwala ocenić, jak zmieniła się zawartość chlorofilu w każdej grupie.
Różnica między 4.2 a 4.3: wspólna uprawa ogranicza wcześniejsze różnice między roślinami; pierwszy pomiar dokumentuje stan wyjściowy, od którego liczy się zmianę. Wykres z badań jest dostępny w arkuszu CKE.
W fotosyntezie C4 wstępne wiązanie CO₂ i cykl Calvina zachodzą w różnych typach komórek. Takie rozdzielenie pomaga utrzymać przy RuBisCO duże stężenie CO₂ i ograniczać fotooddychanie.
Zadanie 5.1 · cykl Calvina
A — karboksylacja RuBP; B — redukcja 3-fosfoglicerynianu; C — regeneracja RuBP. W A CO₂ zostaje włączony do związku organicznego. W B powstaje związek cukrowy. W C odtwarza się akceptor CO₂, aby cykl mógł się powtarzać.
Zadanie 5.2 · pierwszy produkt
To szczawiooctan, czterowęglowy pierwszy produkt wiązania CO₂ u roślin C4. W pytaniu wielokrotnego wyboru odpowiada temu połączenie C1. Szczawiooctan nie jest pierwotnym akceptorem CO₂; tę rolę pełni fosfoenolopirogronian (PEP).
Zadanie 5.3 · trzy stwierdzenia
CO₂ dociera do komórek pochwy w związku czterowęglowym, a pirogronian wraca do mezofilu. RuBisCO może przyłączać tlen do RuBP, ale mechanizm C4 ogranicza fotooddychanie. Redukcja 3-fosfoglicerynianu w cyklu Calvina zachodzi w komórkach pochwy okołowiązkowej, nie mezofilu.
Zadanie 5.4 · dwa mechanizmy
Wstępne wiązanie CO₂ w mezofilu i uwolnienie go w pochwie okołowiązkowej podwyższa dostępność CO₂ dla RuBisCO. Brak fotosystemu II w komórkach pochwy oznacza, że nie powstaje tam tlen z fotolizy wody. Więcej CO₂ i mniej O₂ przy RuBisCO sprzyja karboksylacji względem reakcji prowadzącej do fotooddychania.
Jak zdobyć pełne 2 pkt w 5.4? Wyjaśnij osobno oba związki przyczynowe: zwiększenie dostępności CO₂ oraz zmniejszenie dostępności O₂ dla RuBisCO. Samo hasło „fotosynteza C4 jest wydajniejsza” nie odpowiada na polecenie.
Opracowanie redakcyjne Nie każ mu liczyć!, 4 października 2026. Schemat z zadania 5 wykorzystuje źródła podręcznikowe wskazane przez CKE. Nie kopiujemy go ani żadnej innej ilustracji z arkusza; pełne materiały udostępnia CKE pod powyższymi linkami.
Nie każ mu liczyć! — opracowanie
Matura z biologii — omówienie
To autorskie omówienie wybranych zadań biologicznych. Oficjalny arkusz i zasady oceniania są dostępne bezpośrednio na stronie CKE. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-04