Płatny zestaw · sklep
Głoska, litera, sylaba, klasy 4–5 — 11 kart pracy PDF z kluczem
11 kart pracy z języka polskiego dla klas 4–5: litery i głoski, sylaby, akcent, kolejność alfabetyczna, głoski dźwięczne i miękkie. Na…
7,90 zł
Zobacz w sklepie →Jak rozpoznać głoskę dźwięczną
Różnica jest w gardle, nie w uchu. Przy głosce dźwięcznej więzadła głosowe drgają, przy bezdźwięcznej nie — i to da się poczuć palcami. To najprostszy test, jaki można dać dziecku: nic nie trzeba zapamiętywać, wystarczy położyć dłoń na gardle.
Drugi sposób: zatkaj uszy i powiedz z, potem s. Przy z słychać buczenie w głowie, przy s tylko szum. Działa nawet wtedy, gdy dziecko nie czuje drgania pod palcami.
Dziesięć par głosek
| Dźwięczna | Bezdźwięczna | Słychać różnicę |
|---|---|---|
| b | p | bal — pal |
| d | t | dom — tom |
| g | k | góra — kura |
| w | f | waza — faza |
| z | s | koza — kosa |
| ż | sz | żal — szal |
| ź | ś | źle — ślę |
| dz | c | dzwon — cebula |
| dź | ć | dźwig — ćma |
| dż | cz | dżem — czek |
To są pary: ta sama praca języka i warg, różnica tylko w drganiu. Dlatego bal i pal brzmią prawie tak samo, a dziecko, które dopiero uczy się pisać, potrafi je pomylić.
Głoski, które nie mają pary
Zawsze dźwięczne, bez pary: m, n, ń, l, ł, r, j oraz wszystkie samogłoski a, ą, e, ę, i, o, ó, u, y.
Tych głosek nie da się „wyłączyć” — są zawsze dźwięczne i nie mają bezdźwięcznego odpowiednika. Nazywa się je sonornymi, ale dziecku wystarczy informacja, że przy nich nie ma czego szukać.
Osobna sprawa to h i ch. Kiedyś tworzyły parę — h było dźwięczne, ch bezdźwięczne. Dziś w wymowie ogólnopolskiej brzmią identycznie i właśnie dlatego sprawiają tyle kłopotu w pisaniu. Więcej o tym na stronie ch czy h.
Dlaczego przez to robi się błędy ortograficzne
Na końcu wyrazu polszczyzna traci dźwięczność. Piszemy chleb, a mówimy chlep. Dziecko, które zapisuje to, co słyszy, napisze „chlep” — i będzie to błąd wynikający nie z niewiedzy, tylko z uważnego słuchania.
| Piszemy | Słychać | Sprawdź formą |
|---|---|---|
| chleb | chlep | chleba |
| sąd | sąt | sądu |
| róg | rók | rogu |
| staw | staf | stawu |
| wóz | wós | wozu |
| nóż | nósz | noża |
| gołąb | gołąp | gołębia |
| ogród | ogrót | ogrodu |
| lud | lut | ludu |
| pociąg | pociak | pociągu |
Stąd bierze się zasada, którą warto podać dziecku jako jedno zdanie: jeśli nie wiesz, jaką literę napisać na końcu wyrazu, zmień formę tego wyrazu. W dłuższej formie głoska wraca do swojego brzmienia.
To samo dzieje się w środku wyrazu
Głoski dopasowują się do sąsiada — i to w obie strony. Bezdźwięczna obok dźwięcznej sama staje się dźwięczna, i odwrotnie.
| Piszemy | Słychać | Dlaczego |
|---|---|---|
| ławka | łafka | w → f, bo dalej jest bezdźwięczne k |
| łódka | łutka | d → t, bo dalej jest bezdźwięczne k |
| babka | bapka | b → p, bo dalej jest bezdźwięczne k |
| prośba | proźba | ś → ź, bo dalej jest dźwięczne b |
| także | tagże | k → g, bo dalej jest dźwięczne ż |
| liście | liście | tu nic się nie zmienia — obie głoski są bezdźwięczne |
Sprawdzenie działa tak samo: ławka → ławek, łódka → łódek, prośba → prosić. W formie, w której głoski nie sąsiadują ze sobą, słychać prawą postać.
Karta pracy do wydruku
Głoski dźwięczne i bezdźwięczne — karta pracy
Trzy zadania na czterech kartkach A4: łączenie par, uzupełnianie brakującej litery ze sprawdzeniem formą wyrazu i wyszukiwanie wyrazów, w których słychać co innego, niż piszemy. Z kluczem odpowiedzi.
Pobierz kartę pracy (PDF, 4 strony A4)Kolejność zadań nie jest przypadkowa: najpierw dziecko poznaje pary, potem ćwiczy sprawdzanie formą wyrazu, a dopiero na końcu samo szuka wyrazów, w których coś się zmienia. Ostatnie zadanie ma po połowie wyrazów ze zmianą i bez niej, żeby nie dawało się zgadnąć „wszystkie”.
Jak ćwiczyć w domu, bez kartki
Najlepiej działa szept. Poszeptane z i s brzmią tak samo, bo szept znosi dźwięczność — dziecko od razu słyszy, na czym polega różnica, która zniknęła.
Druga zabawa: mówicie wyraz na końcu zdania, a potem ten sam wyraz w środku. To jest lód — słychać lut. Lodu jest dużo — słychać d. Trzy takie pary dziennie wystarczą.
Zasady ortografiikomplet reguł z przykładami
Ch czy hpara, która zlala się w wymowie
Rz czy żkiedy pisać które
Dyktandateksty do ćwiczenia
Słowniczek ortograficznytrudne wyrazy z uzasadnieniem
Litery do drukualfabet na A4 i nauka pisania
Gotowe karty pracy z polskiego z kluczem
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Jeśli chcesz poćwiczyć dłużej, tu są gotowe zestawy PDF z kluczem odpowiedzi.
Płatny zestaw · sklep
Dyktanda z Ortusiem, klasa 3 — 20 dyktand PDF z kluczem
20 dyktand dla klasy 3, od najkrótszego do najdłuższego. Karta ucznia z rozgrzewką i liniaturą oraz teksty dla dorosłego z wyjaśnionymi…
9,90 zł
Zobacz w sklepie →Sprawdź się na kartce
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Kartkówka PDF · sklep
Alfabet, głoski i sylaby — kartkówka, polski kl. 4
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy 4: kolejność alfabetyczna, samogłoski i spółgłoski, głoski dźwięczne i nosowe…
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Kartkówka PDF · sklep
Głoski, sylaby, akcent — kartkówka, polski kl. 6
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy 6: litery i głoski, dźwięczne i bezdźwięczne, ustne i nosowe, sylaby, akcent.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Kartkówka PDF · sklep
Fonetyka i akcent — kartkówka, polski kl. 8
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy 8: litery i głoski, upodobnienia, akcent i jego wyjątki, głoski dźwięczne i…
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Najczęstsze pytania
Ile jest par głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych?
Dziesięć: b–p, d–t, g–k, w–f, z–s, ż–sz, ź–ś, dz–c, dź–ć, dż–cz. Poza nimi są jeszcze głoski zawsze dźwięczne: m, n, ń, l, ł, r, j i wszystkie samogłoski — te pary nie mają.
Jak sprawdzić, czy głoska jest dźwięczna?
Połóż dłoń na gardle i wypowiedz samą głoskę, przeciągając ją. Jeśli czujesz drganie — jest dźwięczna. Można też zatkać uszy: przy dźwięcznej słychać buczenie w głowie.
Dlaczego piszemy „chleb”, a mówimy „chlep”?
Bo na końcu wyrazu polszczyzna traci dźwięczność — każda głoska dźwięczna wymawiana jest wtedy jak jej bezdźwięczna para. Pisownię sprawdza się zmianą formy wyrazu: chleb — chleba.
Czy h i ch to para dźwięczna–bezdźwięczna?
Historycznie tak, ale w dzisiejszej wymowie ogólnopolskiej oba znaki czyta się tak samo. Dlatego o tym, czy pisać h czy ch, nie rozstrzyga słuch, tylko znajomość wyrazu albo wymiana na inną formę (druh — drudzy).
W której klasie dzieci uczą się o głoskach dźwięcznych i bezdźwięcznych?
Rozróżnianie głosek ćwiczy się już w klasach 1–3 przy okazji nauki pisania, a nazwy „dźwięczna” i „bezdźwięczna” pojawiają się zwykle w klasie czwartej, razem z pierwszymi wiadomościami o budowie wyrazu.
Zobacz też
Newsletter
Nowe karty pracy prosto na maila
Mail wychodzi wtedy, gdy pojawia się coś nowego — i nie częściej niż raz w tygodniu. Za zapis dostajesz pakiet startowy: karty pracy z pięciu działów sklejone w jeden plik do druku.