Strona główna › Statystyka i prawdopodobieństwo › Błąd bezwzględny i względny pomiaru

Błąd bezwzględny i względny pomiaru

Q: Czym różni się błąd bezwzględny od względnego?

Bezwzględny mówi, o ile się pomyliliśmy, i ma jednostkę mierzonej wielkości. Względny mówi, jaką część wartości stanowi ta pomyłka, i jednostki nie ma — dlatego tylko nim można porównywać dokładność pomiarów różnych wielkości.

Q: Jak obliczyć błąd względny w procentach?

Podzielić błąd bezwzględny przez wartość dokładną, a wynik pomnożyć przez sto procent. Przy pomiarze 2,55 m zamiast 2,50 m daje to 0,05 podzielone przez 2,50, czyli 0,02, a więc dwa procent.

Q: Przez co dzielić, gdy nie znamy wartości dokładnej?

W praktyce dzieli się przez wartość zmierzoną albo tablicową i wyraźnie się zaznacza, którą przyjęto. Przy małych błędach różnica jest nieistotna, ale sam wybór jest konwencją, a nie częścią definicji, więc trzeba go podać.

Q: Ile wynosi błąd zaokrąglenia?

Przy poprawnym zaokrągleniu nie przekracza połowy jednostki ostatniego zachowanego miejsca — przy zaokrąglaniu do części setnych jest to co najwyżej 0,005. Większy wynik oznacza, że zaokrąglenie wykonano błędnie.

Q: Czy błędy pomiaru są na maturze z matematyki?

Nie. W podstawie programowej z matematyki dla liceum od 2025 roku nie występuje ani błąd bezwzględny pomiaru, ani względny, ani zaokrąglanie. Samych błędów pomiaru nie ma również w wymaganiach z matematyki dla szkoły podstawowej, choć zaokrąglanie jest tam wymagane. Uwaga na zawężenie „z matematyki”: niepewność pomiarowa jest wymagana wprost w podstawie z fizyki dla szkoły podstawowej. Temat jest więc potrzebny na pracowni z fizyki i chemii oraz wszędzie tam, gdzie opracowuje się wyniki pomiarów — tylko nie na maturze z matematyki.

Q: Jak zapisać wynik pomiaru z niepewnością?

Wartość, znak ±, niepewność i jednostka — na przykład l = (12,4 ± 0,1) cm. Niepewność zaokrągla się zwykle do jednej–dwóch cyfr znaczących, a wynik do tego samego miejsca po przecinku co niepewność.

Q: Jaki symbol ma błąd względny?

Najczęściej małą grecką literę delta: δ. Błąd bezwzględny oznacza się zwykle Δx (duża delta i nazwa wielkości). W niektórych książkach błąd względny ma symbol ε.

Q: Jak obliczyć błąd pomiaru miernika z klasą dokładności?

Pomnóż klasę przez zakres i podziel przez 100: Δ = klasa · zakres : 100. Woltomierz klasy 1,5 na zakresie 10 V ma błąd graniczny 0,15 V niezależnie od wskazania. Błąd względny to Δ podzielone przez wskazanie.

Każdy pomiar jest przybliżeniem. Pytanie brzmi tylko: o ile się mylimy i czy to dużo. Na pierwsze pytanie odpowiada błąd bezwzględny, na drugie — względny, i to rozróżnienie jest właściwie całą treścią tego tematu. Błąd $5$ gramów przy odważaniu przyprawy to katastrofa, a przy ważeniu człowieka — nic; ta strona pokazuje, jak zamienić to wyczucie na liczbę.

Dział: Statystyka i prawdopodobieństwoPoziom: liceum — poza podstawą od 2025

Krótko: Błąd bezwzględny to różnica między wartością przybliżoną a dokładną, a błąd względny to błąd bezwzględny podzielony przez wartość dokładną (zwykle w procentach). Dla długości 50 cm zmierzonej jako 49 cm błąd bezwzględny wynosi 1 cm, a względny 2%.

Krótko: błąd bezwzględny to różnica między wartością dokładną a przybliżoną, wzięta bez znaku: $\boldsymbol{\Delta{}x}$ = | $\boldsymbol{x - x}$ ₚ| — ma jednostkę mierzonej wielkości. Błąd względny mówi, jaką częścią wartości jest ta pomyłka: $\boldsymbol{\delta{} = \dfrac{\Delta{}x}{|x|}}$ , a w procentach — razy $100\%$ . Przykład: deska ma $2{,}50\ \text{m}$ , zmierzono $2{,}55\ \text{m} \to \Delta{}x = 0{,}05\ \text{m}$ , $\delta{} = 0{,}02 = 2\%$ .

Kalkulator błędu bezwzględnego i względnego

1Dwa błędy i jedna zasadnicza różnica

Karta pracy do wydruku

Błąd bezwzględny i względny — 14 zadań, PDF na 2 strony

Czternaście pomiarów do policzenia obu błędów, z błędem względnym w procentach. Druga strona to klucz odpowiedzi.

Oznaczmy przez $x$ wartość dokładną, a przez $x_p$ — przybliżoną (zmierzoną, zaokrągloną, oszacowaną).

\Delta x = |x - x_p| \qquad\qquad \delta = \frac{\Delta x}{|x|}

Wzór na błąd względny działa dla $x \neq 0$ . Gdy wartość dokładna wynosi zero, błąd względny nie jest zdefiniowany.

Rysunek 1. Błąd bezwzględny to odległość na osi między wartością dokładną a zmierzoną — zawsze nieujemna. Błąd względny porównuje tę odległość z samą wartością:

0{,}05\ \text{m}

2{,}50\ \text{m}

2\%

	błąd bezwzględny	błąd względny
co mówi	o ile się pomyliliśmy	jaką część wartości stanowi pomyłka
jednostka	ta sama co mierzona wielkość	brak — to liczba albo procent
do czego służy	podanie dokładności jednego pomiaru	porównanie dokładności różnych pomiarów

Druga linijka tabeli jest tą, o którą chodzi najczęściej. Błąd względny nie ma jednostki, bo powstaje z dzielenia dwóch wielkości tego samego rodzaju — metry skracają się z metrami. Dlatego wolno nim porównywać rzeczy nieporównywalne: dokładność ważenia z dokładnością mierzenia odległości.

Wartość bezwzględna nie jest ozdobnikiem

Bez niej błąd bywałby ujemny, a „pomyliłem się o minus dwa gramy” nie znaczy nic sensownego.

Jeśli chcesz zaznaczyć kierunek pomyłki, mówi się osobno o przybliżeniu z nadmiarem ( $x_p > x$ ) albo z niedomiarem ( $x_p < x$ ).

Sam błąd jest zawsze liczbą nieujemną — i jest równy zeru dokładnie wtedy, gdy przybliżenie jest dokładne.

Liczenie błędu to najprostszy fragment pracy z wynikami pomiarów — pozostałe narzędzia do opracowania danych, od średniej po odczyt z wykresu, stoją w tym samym dziale.

Jak policzyć błąd pomiaru: deska 2,50 m, zmierzono 2,55 m; błąd bezwzględny Δx = |2,50 − 2,55| = 0,05 m, błąd względny 0,05 : 2,50 = 0,02 = 2%; w mianowniku wartość dokładna — Błąd bezwzględny i względny — obliczenie krok po kroku

2Co wstawić do mianownika

We wzorze na błąd względny w mianowniku stoi wartość dokładna. Tyle że w prawdziwym pomiarze wartości dokładnej się nie zna — gdyby się ją znało, nie trzeba by mierzyć.

W zadaniach szkolnych wartość dokładna jest podana (np. znamy $\frac13$ , a przybliżamy przez $0{,}33$ ) — wtedy dzielimy przez nią i nie ma o czym dyskutować.
W pomiarach fizycznych dzieli się przez wartość zmierzoną albo przez wartość tablicową, i zaznacza, którą się przyjęło.
Różnica bywa nieistotna: przy małych błędach obie wartości są tak blisko siebie, że wynik zmienia się dopiero na dalekim miejscu.

Ostatni punkt nie zwalnia z uczciwości. Jeśli w rozwiązaniu dzielisz przez wartość zmierzoną, bo dokładnej nie znasz, napisz to — to jest przyjęta konwencja, a nie fragment definicji.

Błąd względny podaje się zwykle w procentach. Zamiana jest zwykłą zamianą ułamka na procent: mnożymy przez $100\%$ .

Ten sam błąd bezwzględny 5 g, różny błąd względny: przy 20 g przyprawy 25%, przy ważeniu człowieka 70 kg około 0,007% — Błąd bezwzględny a względny — ta sama pomyłka, różna waga

Grupa A gratis · B–E w sklepie

Sprawdź, czy to już umieją: sprawdzian z kluczem z działu „Statystyka i prawdopodobieństwo” (klasa 8), gotowy do druku

Grupę A pobierzesz za darmo i sprawdzisz na niej, jak wygląda arkusz. Grupy B, C, D i E mają inne liczby w tych samych zadaniach, więc sąsiedzi w ławce nie przepiszą od siebie. Klucz z punktacją do każdej grupy.

Okładka: Statystyka i prawdopodobieństwo — cały dział, klasa 8 (8 pakietów)

Jeden arkuszgrupy B–E i klucze do wybranego testu3,90 zł NAJCZĘŚCIEJ WYBIERANECały dział „Statystyka i prawdopodobieństwo”8 arkuszy w jednym pliku14,90 zł~~31,20 zł~~−16,30 zł Cała klasa 8, na cały rok46 arkuszy, 1,52 zł za arkusz69,90 zł

Dodaj do koszyka · cały dział · 14,90 zł Pobierz darmową grupę A (PDF)

✓ PDF od razu po płatności BLIK✓ Bez zakładania konta✓ Faktura dla szkoły

3Błąd zaokrąglenia — przypadek, w którym wszystko jest znane

Zaokrąglanie to też przybliżanie, tylko takie, w którym wartość dokładna jest znana z góry. Dzięki temu błąd da się policzyć co do końca, a nie oszacować.

Obowiązuje przy tym jedna reguła warta zapamiętania:

Ile najwyżej można się pomylić przy zaokrąglaniu

Przy poprawnym zaokrągleniu do danego miejsca błąd bezwzględny nie przekracza połowy jednostki tego miejsca.

Zaokrąglając do części dziesiętnych, mylimy się o co najwyżej $0{,}05$ . Do części setnych — o co najwyżej $0{,}005$ .

To ograniczenie działa jako kontrola: jeśli policzony błąd zaokrąglenia wyszedł większy, zaokrąglenie zostało wykonane źle.

Warto zauważyć, że ten sam błąd bezwzględny znaczy co innego przy różnych liczbach. Pomyłka o $0{,}05$ przy liczbie $0{,}1$ to połowa wartości, a przy liczbie $1000$ — nic. Znów wychodzi na to samo: o dokładności decyduje błąd względny.

Dlatego w naukach doświadczalnych podaje się wyniki z cyframi znaczącymi, a nie z ustaloną liczbą miejsc po przecinku — liczba cyfr znaczących jest w praktyce informacją o rzędzie błędu względnego.

Błąd pomiaru w fizyce — gdy wartości dokładnej nie znamy

Na lekcji fizyki wartości dokładnej zwykle nie ma — jest tylko to, co pokazał przyrząd. Wtedy błąd bezwzględny szacuje się z dokładności przyrządu i nazywa niepewnością pomiaru.

Przyrząd ze skalą (linijka, termometr, cylinder miarowy): za niepewność przyjmuje się zwykle najmniejszą działkę. Linijka z podziałką co $1\ \text{mm}$ daje $\Delta{}x = 0{,}1\ \text{cm}$ .
Zapis wyniku: wartość ± niepewność, z jednostką — na przykład $\boldsymbol{l = (12{,}4 \pm 0{,}1)\ \text{cm}}$ . Niepewność względna to wtedy $0{,}1 : 12{,}4 \approx 0{,}008$ , czyli około $0{,}8\%$ .
Miernik elektryczny z klasą dokładności: błąd graniczny liczy się ze wzoru $\boldsymbol{\Delta{}}$ = klasa · zakres : 100. Woltomierz klasy 1,5 na zakresie 10 V: $\Delta{} = 1{,}5 \cdot 10 : 100 = 0{,}15$ V. Jeśli pokazał 4,0 V, błąd względny wynosi $0{,}15 : 4{,}0 = 3{,}75\%$ . Ten sam miernik przy wskazaniu 9,0 V myli się względnie ponad dwa razy mniej — dlatego zakres dobiera się tak, żeby wskazówka była jak najbliżej końca skali.
Oznaczenia: błąd bezwzględny to zwykle $\Delta{}x$ (delta x), względny — $\delta{}$ (mała delta), czasem $\varepsilon{}$ . Po angielsku: absolute error i relative error.

4Czy to jest na maturze

Nie. W podstawie programowej z matematyki dla liceum, obowiązującej od 2025 roku, nie ma ani błędu bezwzględnego, ani względnego, ani nawet zaokrąglania. Samych błędów pomiaru nie ma też w wymaganiach z matematyki dla szkoły podstawowej — ale zaokrąglanie już tam jest, i to w dwóch miejscach: uczeń „zaokrągla liczby naturalne” oraz „w sytuacjach praktycznych zaokrągla ułamki dziesiętne do co najwyżej drugiego miejsca po przecinku”.

Zastrzeżenie „z matematyki” jest tu istotne, bo w tym samym rozporządzeniu dla szkoły podstawowej niepewność pomiaru jest wymagana — tyle że z fizyki. Wymagania przekrojowe, punkt 5: „posługuje się pojęciem niepewności pomiarowej; zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką oraz z uwzględnieniem informacji o niepewności”, a punkt 6 każe „przeprowadzać obliczenia i zapisywać wynik zaokrąglony do zadanej liczby cyfr znaczących”. To najkrótsze możliwe uzasadnienie, po co ta strona istnieje: przedmiot, który tego wymaga, po prostu nie nazywa się matematyka.

Ciekawostka na marginesie: samo wyrażenie „błąd zaokrąglenia” pada w podstawie z matematyki dla szkoły podstawowej raz — i to nie w wymaganiach, tylko w komentarzu o kalkulatorach, gdzie ostrzega się, że podniesienie do kwadratu obliczonego pierwiastka niekoniecznie da liczbę wyjściową. Wymaganiem to nie jest.

Sprawdziłem to w dokumencie wprost: słowo bezwzględn- występuje w podstawie licealnej wyłącznie w kontekście wartości bezwzględnej (interpretacja geometryczna, równania i nierówności z wartością bezwzględną), a rdzenia zaokrągl- nie ma w niej ani razu. Jedyna wzmianka o przybliżeniach dotyczy odczytywania wartości funkcji trygonometrycznych z tablic.

To jednak nie znaczy, że temat jest zbędny — te dwa pytania trzeba rozdzielać:

Czy jest w wymaganiach? Nie ma, i żadne zadanie maturalne z matematyki tego nie sprawdzi.
Czy jest potrzebne? Tak — na pracowni z fizyki i chemii, przy opracowywaniu wyników pomiarów, w technice i wszędzie tam, gdzie wynik ma jednostkę.

Uczciwa odpowiedź brzmi więc: ucz się tego, jeśli potrzebujesz tego do fizyki albo chemii, ale nie kosztem tematów, które na maturze z matematyki naprawdę będą.

5Przykłady krok po kroku

Cztery zadania: oba błędy dla jednego pomiaru, porównanie dokładności dwóch pomiarów, błąd zaokrąglenia ułamka oraz wyznaczanie tolerancji z zadanego błędu względnego.

Przykład $1$ Oba błędy dla jednego pomiaru

Rzeczywista długość deski wynosi $2{,}50$ m, a zmierzono $2{,}55$ m. Oblicz błąd bezwzględny i względny pomiaru.

Dane: $x = \textcolor{#16A06A}{2{,}50}$ m, $x_p = \textcolor{#16A06A}{2{,}55}$ m.
Błąd bezwzględny: $\Delta x = |2{,}50 - 2{,}55| = \textcolor{#E0453A}{0{,}05}$ m.
Błąd względny: $\delta = \frac{0{,}05}{2{,}50} = 0{,}02$ .
W procentach: $0{,}02 \cdot 100\% = \textcolor{#E0453A}{2\%}$ .
Kontrola jednostek: błąd bezwzględny wyszedł w metrach, względny — bez jednostki ✓
Kontrola drugą drogą: $2\%$ z $2{,}50$ m to $0{,}05$ m, czyli dokładnie policzony błąd bezwzględny ✓
Kierunek pomyłki: $x_p > x$ , więc jest to przybliżenie z nadmiarem.

Odpowiedź: $\Delta x = 0{,}05$ m, $\delta = 2\%$

Kontrola „drugą drogą” działa zawsze i warto ją robić: skoro błąd względny to część całości, to ta część wzięta z wartości dokładnej musi dać z powrotem błąd bezwzględny.

Przykład $2$ Który pomiar jest dokładniejszy

Masę $250\ \text{g}$ zmierzono z błędem bezwzględnym $5\ \text{g}$ , a odległość $12\ \text{km}$ — z błędem $60\ \text{m}$ . Który pomiar jest dokładniejszy?

Błędów bezwzględnych nie da się porównać — jeden jest w gramach, drugi w metrach.
Pierwszy pomiar: $\delta_1 = \frac{5}{250} = 0{,}02 = \textcolor{#E0453A}{2\%}$ .
Drugi pomiar wymaga wspólnej jednostki: $60\ \text{m}$ $= 0{,}06$ km.
$\delta_2 = \frac{0{,}06}{12} = 0{,}005 = \textcolor{#E0453A}{0{,}5\%}$ .
Kontrola zamiany jednostek: $12\ \text{km}$ $= 12000$ m, a $\frac{60}{12000} = 0{,}005$ — ta sama liczba ✓
$0{,}5\% < 2\%$ , więc dokładniejszy jest pomiar odległości.
Kontrola sensu: pomiar odległości jest dokładniejszy, mimo że pomylono się tam o $60\ \text{m}$ , czyli o wartość liczbowo dwunastokrotnie większą niż $5$ ✓

Odpowiedź: Dokładniejszy jest pomiar odległości: $0{,}5\%$ wobec $2\%$ .

To jest cały powód istnienia błędu względnego. Porównanie „ $60$ to więcej niż $5$ ” jest tu bez znaczenia, bo obie liczby opisują pomyłki w zupełnie innej skali.

Przykład $3$ Błąd zaokrąglenia

Ułamek $\frac13$ zaokrąglono do $0{,}33$ . Oblicz błąd bezwzględny i względny tego przybliżenia.

Wartość dokładna to $\textcolor{#16A06A}{\frac13}$ , przybliżona $\textcolor{#16A06A}{0{,}33} = \frac{33}{100}$ .
Błąd bezwzględny: $\Delta x = \left|\frac13 - \frac{33}{100}\right| = \left|\frac{100 - 99}{300}\right| = \textcolor{#E0453A}{\frac{1}{300}}$ .
Błąd względny: $\delta = \frac{1/300}{1/3} = \frac{1}{300} \cdot 3 = \frac{1}{100} = \textcolor{#E0453A}{1\%}$ .
Kontrola reguły zaokrąglania: zaokrąglaliśmy do części setnych, więc błąd nie może przekroczyć $0{,}005$ . Rzeczywiście $\frac{1}{300} < \frac{1}{200}$ ✓
Kontrola kierunku: $0{,}33 < \frac13$ , więc to przybliżenie z niedomiarem.
Wynik zostawiam ułamkiem: $\frac{1}{300}$ jest wartością dokładną, a jej rozwinięcie dziesiętne byłoby kolejnym przybliżeniem.

Odpowiedź: $\Delta x = \frac{1}{300}$ , $\delta = 1\%$

Zwróć uwagę na ostatni krok. Byłoby ironią zaokrąglić błąd zaokrąglenia — w takich zadaniach postać ułamkowa jest jedyną, która nie dokłada nowej niedokładności.

Przykład $4$ Z błędu względnego na dopuszczalny przedział

Element ma mieć długość $40\ \text{mm}$ , a dopuszczalny błąd względny wykonania wynosi $1{,}5\%$ . W jakim przedziale musi się zmieścić długość elementu?

Zamieniam procent na dopuszczalny błąd bezwzględny: $\Delta x = 1{,}5\% \cdot 40$ mm.
$1{,}5\% = 0{,}015$ , więc $\Delta x = 0{,}015 \cdot 40 = \textcolor{#E0453A}{0{,}6}$ mm.
Długość może odbiegać o $0{,}6$ mm w każdą stronę: od $40 - 0{,}6$ do $40 + 0{,}6$ .
Przedział: $\textcolor{#E0453A}{\langle 39{,}4;\ 40{,}6 \rangle}$ mm.
Kontrola: dla krańca $40{,}6$ mm mamy $\delta = \frac{0{,}6}{40} = 0{,}015 = 1{,}5\%$ ✓
Kontrola szerokości: przedział ma długość $1{,}2$ mm, czyli dwa razy tyle, ile wynosi dopuszczalny błąd ✓

Odpowiedź: Długość musi należeć do przedziału $\langle 39{,}4;\ 40{,}6 \rangle$ mm.

Tak wygląda praktyczne zastosowanie tego pojęcia: tolerancję wielu elementów, np. rezystorów $(\pm 5\%)$ , podaje się właśnie jako błąd względny — ta sama liczba procent opisuje dokładność niezależnie od tego, czy element jest wielki, czy mały.

6Najczęstsze błędy

Trzy pierwsze błędy dotyczą samych definicji, dwa ostatnie — porównywania i jednostek.

Podawanie błędu względnego z jednostką.

Skąd się bierze: Wszystkie pozostałe wielkości w zadaniu jednostki mają, więc dopisuje się ją odruchowo.

Jak zrobić dobrze: Błąd względny powstaje z dzielenia wielkości tego samego rodzaju, więc jednostki się skracają. Zapis $\textcolor{#9b1c14}{\delta = 2\% \text{ m}}$ jest wewnętrznie sprzeczny.

Pominięcie wartości bezwzględnej we wzorze.

Skąd się bierze: Odejmowanie „w kolejności z zadania” bywa wykonywane bez zastanowienia.

Jak zrobić dobrze: Błąd jest miarą wielkości pomyłki, więc nie może być ujemny. Kierunek pomyłki opisują osobne słowa: przybliżenie z nadmiarem albo z niedomiarem.

Dzielenie przez błąd zamiast przez wartość: $\textcolor{#9b1c14}{\delta = \frac{|x|}{\Delta x}}$ .

Skąd się bierze: Ułamek zapisany odwrotnie daje ładniejsze, większe liczby.

Jak zrobić dobrze: W liczniku stoi błąd, w mianowniku wartość. Kontrola sensu: przy dobrym pomiarze błąd względny musi być mały, bliski zeru.

Porównywanie dokładności dwóch pomiarów po błędzie bezwzględnym.

Skąd się bierze: Większa liczba wygląda na większy błąd.

Jak zrobić dobrze: Pomyłka o $60\ \text{m}$ przy $12\ \text{km}$ jest względnie cztery razy mniejsza od pomyłki o $5\ \text{g}$ przy $250\ \text{g}$ . Porównywać wolno tylko błędy względne.

Liczenie błędu względnego bez sprowadzenia do wspólnej jednostki.

Skąd się bierze: Ułamek daje się zapisać niezależnie od tego, w czym wyrażone są obie liczby.

Jak zrobić dobrze: Najpierw wspólna jednostka, potem dzielenie. Bez tego $\frac{60}{12}$ dałoby $5$ , czyli „błąd $500\%$ ” przy bardzo dokładnym pomiarze.

Sprawdź się na kartce

Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki, sprawdziany i karty pracy z matematyki PDF z kluczem: przy kartkówkach grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Materiał PDF · sklep

Parametry i wartość bezwzględna, matura z matematyki — 8 kart PDF

8 kart pracy z matematyki do matury rozszerzonej: równania z wartością bezwzględną, nierówności z wartością bezwzględną, równania…

9,90 zł

Zobacz w sklepie →

Materiał PDF · sklep

Wartość bezwzględna i przedziały, matura — 10 kart pracy PDF z kluczem

10 kart pracy z matematyki do matury podstawowej: wartość bezwzględna, zapis przedziałów, działania na przedziałach, równania i…

9,90 zł

Zobacz w sklepie →

Kartkówka PDF · sklep

Zaokrąglanie i kalkulator — kartkówka, klasa 6

Kartkówka z matematyki dla uczniów klasy 6.

3,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Wszystkie materiały z matematyki →

7Pytania i odpowiedzi

Czym różni się błąd bezwzględny od względnego?

Bezwzględny mówi, o ile się pomyliliśmy, i ma jednostkę mierzonej wielkości. Względny mówi, jaką część wartości stanowi ta pomyłka, i jednostki nie ma — dlatego tylko nim można porównywać dokładność pomiarów różnych wielkości.

Jak obliczyć błąd względny w procentach?

Podzielić błąd bezwzględny przez wartość dokładną, a wynik pomnożyć przez sto procent. Przy pomiarze $2{,}55$ m zamiast $2{,}50$ m daje to $0{,}05$ podzielone przez $2{,}50$ , czyli $0{,}02$ , a więc dwa procent.

Przez co dzielić, gdy nie znamy wartości dokładnej?

W praktyce dzieli się przez wartość zmierzoną albo tablicową i wyraźnie się zaznacza, którą przyjęto. Przy małych błędach różnica jest nieistotna, ale sam wybór jest konwencją, a nie częścią definicji, więc trzeba go podać.

Ile wynosi błąd zaokrąglenia?

Przy poprawnym zaokrągleniu nie przekracza połowy jednostki ostatniego zachowanego miejsca — przy zaokrąglaniu do części setnych jest to co najwyżej $0{,}005$ . Większy wynik oznacza, że zaokrąglenie wykonano błędnie.

Czy błędy pomiaru są na maturze z matematyki?

Nie. W podstawie programowej z matematyki dla liceum od 2025 roku nie występuje ani błąd bezwzględny pomiaru, ani względny, ani zaokrąglanie. Samych błędów pomiaru nie ma również w wymaganiach z matematyki dla szkoły podstawowej, choć zaokrąglanie jest tam wymagane. Uwaga na zawężenie „z matematyki”: niepewność pomiarowa jest wymagana wprost w podstawie z fizyki dla szkoły podstawowej. Temat jest więc potrzebny na pracowni z fizyki i chemii oraz wszędzie tam, gdzie opracowuje się wyniki pomiarów — tylko nie na maturze z matematyki.

Jak zapisać wynik pomiaru z niepewnością?

Wartość, znak ±, niepewność i jednostka — na przykład $l = (12{,}4 \pm 0{,}1)\ \text{cm}$ . Niepewność zaokrągla się zwykle do jednej–dwóch cyfr znaczących, a wynik do tego samego miejsca po przecinku co niepewność.

Jaki symbol ma błąd względny?

Najczęściej małą grecką literę delta: $\delta{}$ . Błąd bezwzględny oznacza się zwykle $\Delta{}x$ (duża delta i nazwa wielkości). W niektórych książkach błąd względny ma symbol $\varepsilon{}$ .

Jak obliczyć błąd pomiaru miernika z klasą dokładności?

Pomnóż klasę przez zakres i podziel przez 100: $\Delta{}$ = klasa · zakres : 100. Woltomierz klasy 1,5 na zakresie 10 V ma błąd graniczny 0,15 V niezależnie od wskazania. Błąd względny to $\Delta{}$ podzielone przez wskazanie.

Czytaj dalej

Jakim procentem jednej liczby jest drugaDokładnie ta operacja, którą wykonuje się przy liczeniu błędu względnego.Zamiana ułamka na procentOstatni krok każdego z tych rachunków — z ułamka na wartość w procentach.Odchylenie standardoweInna miara niedokładności: nie odchylenie od wartości prawdziwej, lecz rozrzut samych danych.Wartość bezwzględnaDlaczego we wzorze na błąd stoją pionowe kreski i co dokładnie oznaczają.

Mateusz Będkowski

nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”

Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.

Ostatnia aktualizacja: 2026-09-23. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.

Błąd bezwzględny i względny pomiaru

1Dwa błędy i jedna zasadnicza różnica

2Co wstawić do mianownika

3Błąd zaokrąglenia — przypadek, w którym wszystko jest znane

Błąd pomiaru w fizyce — gdy wartości dokładnej nie znamy

4Czy to jest na maturze

5Przykłady krok po kroku

6Najczęstsze błędy

Sprawdź się na kartce

Parametry i wartość bezwzględna, matura z matematyki — 8 kart PDF

Wartość bezwzględna i przedziały, matura — 10 kart pracy PDF z kluczem

Zaokrąglanie i kalkulator — kartkówka, klasa 6

7Pytania i odpowiedzi

Czytaj dalej

Kolorowy kod

Połącz te same kolory

Koncentracja
krok po kroku

Błąd bezwzględny i względny pomiaru

1Dwa błędy i jedna zasadnicza różnica

2Co wstawić do mianownika

3Błąd zaokrąglenia — przypadek, w którym wszystko jest znane

Błąd pomiaru w fizyce — gdy wartości dokładnej nie znamy

4Czy to jest na maturze

5Przykłady krok po kroku

6Najczęstsze błędy

Sprawdź się na kartce

Parametry i wartość bezwzględna, matura z matematyki — 8 kart PDF

Wartość bezwzględna i przedziały, matura — 10 kart pracy PDF z kluczem

Zaokrąglanie i kalkulator — kartkówka, klasa 6

7Pytania i odpowiedzi

Czytaj dalej

Nowe karty pracy prosto na maila