Jak to działa

Lokomotywa parowa zamienia ogień w ruch, i to w kilku prostych krokach. W palenisku pali się węgiel. Ogrzewa on wodę w wielkim, leżącym kotle, a woda zamienia się w parę. Para ma dużą siłę, więc wpuszczona do cylindrów popycha tłoki tam i z powrotem. Tłoki połączone są z kołami metalowymi drągami, które widać z boku maszyny — to one zamieniają ruch tam i z powrotem w obrót kół.

Stąd biorą się wszystkie znaki rozpoznawcze parowozu: komin, z którego bucha dym, białe obłoki uchodzącej pary i przenikliwy gwizd. Za lokomotywą jedzie zwykle osobny wagon zwany tendrem, w którym wozi się zapas węgla i wody — bez nich maszyna po prostu stanie.

Dwie osoby na jednej maszynie

Parowozem nie da się kierować w pojedynkę. Na maszynie pracuje maszynista, który prowadzi pociąg, oraz palacz, który przez całą drogę dorzuca węgiel do paleniska i pilnuje, żeby ognia i wody było tyle, ile trzeba. To ciężka, gorąca i brudna praca — zupełnie inna niż prowadzenie dzisiejszej lokomotywy elektrycznej.

Gdzie je jeszcze zobaczycie

Parowozy zniknęły z codziennych połączeń, ale nie zniknęły całkiem. Można je oglądać w skansenach i muzeach kolejnictwa, a przy okazjach specjalnych wciąż wyjeżdżają na tory z pociągami turystycznymi. W Polsce najbardziej znanym miejscem związanym z parowozami jest parowozownia w Wolsztynie. Jeśli traficie na taki przejazd, warto stanąć na peronie — dźwięk i zapach parowozu robią na dzieciach ogromne wrażenie.

Dlaczego przestały jeździć

Parowozy ustąpiły miejsca lokomotywom spalinowym i elektrycznym z bardzo praktycznych powodów. Trzeba było im regularnie uzupełniać węgiel i wodę, więc pociąg zatrzymywał się nie tylko dla pasażerów. Rozpalenie zimnej maszyny trwało godzinami, a nie minutami. Do tego dochodziła obsługa: dwie osoby przy każdej lokomotywie i mnóstwo pracy przy czyszczeniu. Nowsze maszyny ruszają od razu po włączeniu i obsługuje je jedna osoba.

Jak pokolorować

Klasyczny parowóz jest czarny, z czerwonymi kołami i mosiężnymi, złocistymi elementami — to zestawienie wygląda najbardziej realistycznie. Buchającą parę i dym zostaw białe lub bardzo jasnoszare, żeby odcinały się od ciemnej maszyny. Jeśli wolisz wersję bajkową, nic nie stoi na przeszkodzie, żeby lokomotywa była zielona albo granatowa — takie też jeździły.