Krótka oś czasu sudoku

Matematyczny przodek: kwadraty łacińskie Eulera

Zanim ktokolwiek wymyślił siatkę 9×9 z blokami 3×3, ważną cegiełkę dołożył Leonhard Euler — jeden z największych matematyków w historii. Euler badał między innymi kwadraty łacińskie, czyli tabele, w których każdy symbol pojawia się dokładnie raz w każdym rzędzie i dokładnie raz w każdej kolumnie.

To nie było jeszcze sudoku. Brakowało najważniejszego elementu znanego z klasycznej gry: mniejszych bloków 3×3. Eulera interesowała struktura matematyczna, a nie gazetowa rozrywka. Ale sama idea „bez powtórek w rzędach i kolumnach” jest bardzo bliska temu, co później stało się sercem sudoku.

Dlatego bezpieczniej mówić, że kwadraty łacińskie są matematycznym przodkiem sudoku, a nie że Euler „wymyślił sudoku”. To ważna różnica.

Howard Garns: twórca współczesnego sudoku

Współczesna wersja gry odrodziła się w Stanach Zjednoczonych w 1979 roku. Jej twórcą był Howard Garns, emerytowany architekt z Indiany, który tworzył łamigłówki dla wydawnictwa Dell Magazines.

Garns opracował układ 9×9 z blokami 3×3 — dokładnie taki schemat, który dzisiaj kojarzymy z klasycznym sudoku. Wtedy gra nie nazywała się jeszcze sudoku, tylko Number Place.

Najbardziej gorzki element tej historii jest taki, że Garns nie doczekał światowej popularności swojego pomysłu. Zmarł w 1989 roku, zanim sudoku stało się międzynarodowym fenomenem.

Ciekawostką jest też sposób, w jaki przypisano mu autorstwo. Jego nazwisko pojawiało się na liście współpracowników w numerach Dell, w których drukowano Number Place, i znikało w numerach bez tej łamigłówki. Ten powtarzalny ślad pozwolił historykom łamigłówek wskazać Garnsa jako autora współczesnej formy gry.

Wayne Gould: człowiek, który przeniósł sudoku na Zachód

Globalny boom sudoku zaczął się dzięki Wayne’owi Gouldowi, nowozelandzkiemu sędziemu pracującemu wcześniej w Hongkongu. Gould natknął się na książkę z sudoku w Tokio w 1997 roku. Nie znał japońskiego, ale łamigłówka przyciągnęła go samym układem.

Potem przez kilka lat tworzył program komputerowy, który potrafił generować sudoku i oceniać poziom trudności łamigłówek. To było kluczowe, bo gazety potrzebowały nie jednej zagadki, ale codziennego, stałego strumienia plansz.

W listopadzie 2004 roku Gould przekonał londyński The Times do publikacji sudoku. Efekt był błyskawiczny. Czytelnicy polubili nową rubrykę, a inne gazety szybko zaczęły wprowadzać własne wersje. Tak rozpoczęła się zachodnia moda na sudoku.

Boom na całym świecie

Po sukcesie w Wielkiej Brytanii sudoku zaczęło rozprzestrzeniać się lawinowo. W krótkim czasie pojawiło się w gazetach, książkach, magazynach, programach telewizyjnych, a później także w aplikacjach i grach online.

W 2005 roku sudoku było już czymś znacznie większym niż rubryka prasowa. Stało się codzienną rozrywką dla ludzi, którzy chcieli ćwiczyć koncentrację i logikę bez konieczności znajomości zaawansowanej matematyki.

To ważne: sudoku używa cyfr, ale nie polega na liczeniu. Dlatego tak łatwo przekroczyło granice językowe. Planszę z cyframi od 1 do 9 rozumieją ludzie na całym świecie.

Historia sudoku — krótkie podsumowanie

Sudoku nie powstało w jednym miejscu i nie ma tylko jednego bohatera. Jego historia zaczyna się od matematycznych idei, przechodzi przez francuskie gazety, amerykańskie magazyny, japońskie wydawnictwo i brytyjską prasę.

Leonhard Euler nie wymyślił sudoku, ale jego kwadraty łacińskie są ważnym matematycznym przodkiem. Howard Garns stworzył współczesną formę łamigłówki. Nikoli i Maki Kaji nadali jej nazwę i japońską popularność. Wayne Gould pomógł wynieść sudoku na Zachód. A później gracze z całego świata zamienili prostą siatkę 9×9 w globalny fenomen.

Najciekawsze jest to, że mimo tej długiej historii sama zasada pozostała prosta: wpisz cyfry tak, żeby się nie powtarzały. I właśnie w tej prostocie tkwi siła sudoku.