Strona głównaGeometriaTrójkąt o kątach 30°, 60°, 90°

Trójkąt o kątach 30°, 60°, 90°

W tym trójkącie wystarczy jeden bok, żeby wyznaczyć dwa pozostałe — bez rysowania, bez mierzenia i bez liczenia Pitagorasa za każdym razem. Nie jest w tym sam: tak samo działa trójkąt 45°,45°,90°45°, 45°, 90° z ostatniej sekcji i w ogóle każdy trójkąt o z góry ustalonych kątach. Ten wraca jednak w zadaniach częściej niż jakikolwiek inny i warto go rozpoznawać na pierwszy rzut oka. Pozostałe rodzaje trójkątów opisuję na osobnej stronie.

Dział: GeometriaPoziom: klasy 7–8Zadań z matury: 9

Przejdź od razu do zadań (9) ↓

1Połówka trójkąta równobocznego

Ten trójkąt nie jest wymyślony na potrzeby zadań — powstaje przez przecięcie trójkąta równobocznego wysokością.

Weź trójkąt równoboczny o boku aa. Wszystkie jego kąty mają po 60°60°. Poprowadź wysokość z jednego wierzchołka:

  1. wysokość jest prostopadła do podstawy, więc powstaje kąt 90°90°,
  2. wysokość dzieli kąt przy wierzchołku na pół, czyli 60°:2=30°60° : 2 = 30°,
  3. trzeci kąt zostaje bez zmian — 60°60°,
  4. podstawa też dzieli się na pół, więc krótsza przyprostokątna ma a2\frac{a}{2}.

Powstają dwa jednakowe trójkąty o kątach 30°30°, 60°60°, 90°90° — i to jest cały sekret tej figury.

Dlaczego to takie ważne

Skoro trójkąt jest połówką równobocznego, to jego przeciwprostokątna to bok równobocznego, a krótsza przyprostokątna to połowa tego boku.

Zależność kroˊtsza=połowa przeciwprostokątnej\textcolor{#16A06A}{\text{krótsza} = \text{połowa przeciwprostokątnej}} nie jest więc regułą do zapamiętania — jest tym samym zdaniem co „wysokość dzieli podstawę na pół”.

Wynika stąd również, że taki trójkąt zawsze można „odbić” i złożyć z powrotem w równoboczny. To bywa kluczem w zadaniach, w których figura wygląda na niekompletną.

2Zależność 1 : √3 : 2

Trzeci bok — dłuższą przyprostokątną — wyliczamy raz, z twierdzenia Pitagorasa, i zapamiętujemy wynik.

Przeciwprostokątna ma aa, krótsza przyprostokątna a2\frac{a}{2}, szukamy hh:

(a2)2+h2=a2\left(\frac{a}{2}\right)^2 + h^2 = a^2
a24+h2=a2h2=a2a24=3a24\frac{a^2}{4} + h^2 = a^2 \quad\Rightarrow\quad h^2 = a^2 - \frac{a^2}{4} = \frac{3a^2}{4}
h=a32h = \frac{a\sqrt{3}}{2}

Zestawmy wszystkie trzy boki i podzielmy je przez a2\frac{a}{2} — czyli przez ten najkrótszy:

bokdługośćw stosunku do najkrótszego
krótsza przyprostokątnaa2\frac{a}{2}11
dłuższa przyprostokątnaa32\frac{a\sqrt{3}}{2}3\sqrt{3}
przeciwprostokątnaaa22
1:3:2\textcolor{#16A06A}{1} : \textcolor{#2F80D8}{\sqrt{3}} : \textcolor{#E0453A}{2}

Ta proporcja jest taka sama dla każdego trójkąta o kątach 30°30°, 60°60°, 90°90° — niezależnie od rozmiaru. Znając jeden bok, pozostałe dwa dostajemy przez pomnożenie albo podzielenie.

Kontrola dla nieufnych: 12+(3)2=1+3=4=221^2 + (\sqrt{3})^2 = 1 + 3 = 4 = 2^2 ✓ Proporcja spełnia twierdzenie Pitagorasa, więc taki trójkąt naprawdę istnieje.

3Który bok leży naprzeciw którego kąta

Tu ginie najwięcej punktów — nie na rachunku, tylko na przypisaniu liczb do boków.

Obowiązuje reguła ogólna, prawdziwa w każdym trójkącie: naprzeciw większego kąta leży dłuższy bok.

kątbok naprzeciwwielkość
30°30° — najmniejszykrótsza przyprostokątna11najkrótszy
60°60° — środkowydłuższa przyprostokątna31,73\sqrt{3} \approx 1{,}73 — środkowy
90°90° — największyprzeciwprostokątna22najdłuższy

Warto zapamiętać rząd wielkości: 3\sqrt{3} to około 1,731{,}73, czyli niecałe dwa razy więcej niż najkrótszy bok. Jeśli w rachunku dłuższa przyprostokątna wyszła większa od przeciwprostokątnej, przypisanie jest odwrócone.

Jedno zdanie do zapamiętania

Naprzeciw kąta 30°30° leży połowa przeciwprostokątnej.

To jedyna rzecz, którą trzeba pamiętać na pewno — dłuższą przyprostokątną zawsze można dopowiedzieć Pitagorasem, jeśli 3\sqrt{3} wyleciało z głowy.

4Jak rozpoznać go w zadaniu

Zadanie rzadko mówi wprost „trójkąt o kątach 30°30°, 60°60°, 90°90°”. Częściej podaje coś, z czego to wynika.

Sygnał z 3\sqrt{3} działa też w drugą stronę. Jeśli w zadaniu nie ma żadnego pierwiastka ani kąta 30°30° czy 60°60°, prawdopodobnie chodzi o zwykły trójkąt prostokątny i trzeba policzyć Pitagorasa.

Na egzaminie ósmoklasisty ten trójkąt wraca najczęściej przy polach figur i przy zadaniach o trójkącie równobocznym — bo jego wysokość to właśnie dłuższa przyprostokątna takiego trójkąta.

Warto wiedzieć, jak to jest umocowane w podstawie programowej: sama proporcja 1:3:21 : \sqrt{3} : 2 nie jest osobnym wymaganiem. Podstawa dla klas VII–VIII wymienia twierdzenie Pitagorasa w dziale VIII (Własności figur geometrycznych na płaszczyźnie), punkt 7: „zna i stosuje w sytuacjach praktycznych twierdzenie Pitagorasa (bez twierdzenia odwrotnego)”, oraz wyznaczanie długości odcinków w dziale IX (Wielokąty), punkt 2: „stosuje wzory na pole trójkąta, prostokąta, kwadratu, równoległoboku, rombu, trapezu, a także do wyznaczania długości odcinków”. Zależności w tym trójkącie są wnioskiem z tych dwóch punktów, który podręczniki podają jako gotowy skrót.

5Drugi szczególny trójkąt: 45°, 45°, 90°

Warto poznać oba naraz, bo w zadaniach występują wymiennie i łatwo je pomylić.

Trójkąt o kątach 45°45°, 45°45°, 90°90° powstaje przez przecięcie kwadratu przekątną. Jest równoramienny, więc obie przyprostokątne są równe.

1:1:21 : 1 : \sqrt{2}
trójkąt 30-60-90trójkąt 45-45-90
skąd pochodzipołowa trójkąta równobocznegopołowa kwadratu
proporcja1:3:21 : \sqrt{3} : 21:1:21 : 1 : \sqrt{2}
pierwiastek31,73\sqrt{3} \approx 1{,}7321,41\sqrt{2} \approx 1{,}41
bokiwszystkie trzy różnedwa równe

Najprostszy sposób odróżnienia: jeśli w zadaniu jest kwadrat albo przekątna kwadratu, chodzi o 2\sqrt{2}. Jeśli jest trójkąt równoboczny albo wysokość w nim, chodzi o 3\sqrt{3}.

Oba pierwiastki warto mieć oszacowane w pamięci — 21,41\sqrt{2} \approx 1{,}41 i 31,73\sqrt{3} \approx 1{,}73 — bo pozwalają w kilka sekund sprawdzić, czy wynik ma sensowny rząd wielkości. Więcej o samych pierwiastkach piszę przy pierwiastkowaniu.

6Przykłady krok po kroku

Trzy przykłady — w każdym dany jest inny bok, bo to właśnie decyduje o kierunku rachunku.

Przykład 1 Dana przeciwprostokątna

W trójkącie o kątach 30°30°, 60°60°, 90°90° przeciwprostokątna ma 1010 cm. Oblicz pozostałe boki.

  1. Przeciwprostokątna odpowiada liczbie 22 w proporcji 1:3:21 : \sqrt{3} : 2.
  2. Krótsza przyprostokątna to połowa przeciwprostokątnej: 10:2=510 : 2 = 5 cm. Leży naprzeciw kąta 30°30°.
  3. Dłuższa przyprostokątna to najkrótszy bok razy 3\sqrt{3}: 535\sqrt{3} cm, czyli około 8,668{,}66 cm. Leży naprzeciw kąta 60°60°.
  4. Kontrola Pitagorasem: 52+(53)2=25+75=100=1025^2 + (5\sqrt{3})^2 = 25 + 75 = 100 = 10^2
  5. Kontrola sensu: 8,668{,}66 jest większe od 55 i mniejsze od 1010, więc kolejność boków się zgadza ✓

Odpowiedź: 55 cm i 535\sqrt{3} cm

Ten wariant jest najłatwiejszy, bo od przeciwprostokątnej idzie się w dół: najpierw dzielenie przez dwa, potem mnożenie przez pierwiastek. Zwróć uwagę, że (53)2=253=75(5\sqrt{3})^2 = 25 \cdot 3 = 75 — pierwiastek znika, więc kontrola wychodzi na okrągłych liczbach.

Przykład 2 Dana krótsza przyprostokątna

Krótsza przyprostokątna trójkąta o kątach 30°30°, 60°60°, 90°90° ma 44 cm. Oblicz pozostałe boki.

  1. Krótsza przyprostokątna odpowiada liczbie 11 w proporcji, więc jest punktem odniesienia dla obu pozostałych.
  2. Przeciwprostokątna to jej dwukrotność: 42=84 \cdot 2 = 8 cm.
  3. Dłuższa przyprostokątna to 434\sqrt{3} cm, czyli około 6,936{,}93 cm.
  4. Kontrola Pitagorasem: 42+(43)2=16+48=64=824^2 + (4\sqrt{3})^2 = 16 + 48 = 64 = 8^2
  5. Kontrola sensu: 4<6,93<84 < 6{,}93 < 8, czyli boki układają się od najkrótszego do najdłuższego ✓
  6. Dodatkowo: skoro to połowa równobocznego, to bok tamtego trójkąta ma 88 cm — tyle co przeciwprostokątna ✓

Odpowiedź: 88 cm i 434\sqrt{3} cm

Gdy dany jest bok odpowiadający jedynce, obie odpowiedzi wychodzą samym mnożeniem — to najwygodniejszy przypadek. Ostatni krok warto robić zawsze: przypomnienie sobie, z jakiego równobocznego trójkąta ta połówka pochodzi, porządkuje cały rysunek.

Przykład 3 Dana dłuższa przyprostokątna

Dłuższa przyprostokątna trójkąta o kątach 30°30°, 60°60°, 90°90° ma 99 cm. Oblicz pozostałe boki.

  1. Dłuższa przyprostokątna odpowiada 3\sqrt{3}, więc żeby dostać najkrótszy bok, trzeba podzielić przez 3\sqrt{3}: 93\frac{9}{\sqrt{3}}.
  2. Usuwam pierwiastek z mianownika, mnożąc licznik i mianownik przez 3\sqrt{3}: 933=33\frac{9\sqrt{3}}{3} = 3\sqrt{3} cm, czyli około 5,205{,}20 cm.
  3. Przeciwprostokątna to dwukrotność najkrótszego boku: 233=632 \cdot 3\sqrt{3} = 6\sqrt{3} cm, około 10,3910{,}39 cm.
  4. Kontrola Pitagorasem: (33)2+92=27+81=108(3\sqrt{3})^2 + 9^2 = 27 + 81 = 108, a (63)2=363=108(6\sqrt{3})^2 = 36 \cdot 3 = 108
  5. Kontrola sensu: 5,20<9<10,395{,}20 < 9 < 10{,}39 — kolejność zgodna z kątami 30°30°, 60°60°, 90°90°

Odpowiedź: 333\sqrt{3} cm i 636\sqrt{3} cm

To najtrudniejszy z trzech wariantów, bo jako jedyny wymaga dzielenia przez pierwiastek i usunięcia go z mianownika. Jeśli ten krok sprawia kłopot, można zamiast tego ułożyć równanie z Pitagorasa — wyjdzie to samo, tylko dłużej.

7Najczęstsze błędy

Cztery błędy — wszystkie polegają na pomyleniu kierunku albo miejsca, nie na rachunku.

Przypisanie boków do niewłaściwych kątów

Skąd się bierze: Uczeń przyjmuje, że skoro kąt 60°60° jest „ten ładniejszy”, to leży przy najdłuższym boku. Tymczasem naprzeciw 60°60° leży bok środkowy, a najdłuższy jest zawsze naprzeciw kąta prostego.

Jak zrobić dobrze: Trzymaj się reguły ogólnej: naprzeciw większego kąta leży dłuższy bok. Uporządkuj kąty 30°<60°<90°30° < 60° < 90° i przypisz im boki w tej samej kolejności — 1<3<21 < \sqrt{3} < 2.

Mnożenie przez √3 zamiast dzielenia

Skąd się bierze: Gdy dana jest dłuższa przyprostokątna, do najkrótszego boku idzie się przez dzielenie. Pomnożenie zamiast podzielenia daje wynik trzykrotnie za duży, bo 33=3\sqrt{3} \cdot \sqrt{3} = 3.

Jak zrobić dobrze: Ustal najpierw, którą liczbą w proporcji jest dany bok, i idź od niej. Kontrolą jest kolejność wielkości: jeśli „najkrótszy” wyszedł dłuższy od danego boku, kierunek był odwrotny.

Branie połowy przeciwprostokątnej za dłuższą przyprostokątną

Skąd się bierze: Reguła „naprzeciw 30°30° leży połowa przeciwprostokątnej” zostaje zapamiętana bez kąta i uczeń stosuje ją do drugiej przyprostokątnej. Ta nie jest połową niczego — jest połową przeciwprostokątnej razy 3\sqrt{3}.

Jak zrobić dobrze: Zapamiętaj regułę razem z kątem: połowa przeciwprostokątnej leży naprzeciw kąta 30°30°. Dla kąta 60°60° nie ma równie prostego skrótu i trzeba użyć 3\sqrt{3}.

Pomylenie z trójkątem 45°, 45°, 90°

Skąd się bierze: Oba są „szczególne” i oba mają w proporcji pierwiastek, więc w pamięci zlewają się w jedno. Podstawienie 2\sqrt{2} zamiast 3\sqrt{3} daje wynik o kilkanaście procent za mały i nie wygląda absurdalnie, więc rzadko wzbudza podejrzenia.

Jak zrobić dobrze: Zapytaj, skąd trójkąt pochodzi. Z trójkąta równobocznego3\sqrt{3}, boki wszystkie różne. Z kwadratu2\sqrt{2}, dwie przyprostokątne równe. Równość przyprostokątnych jest tu najszybszym testem.

Zadania maturalne — trójkąt prostokątny o kątach 30°, 60°, 90°

Prawdziwe zadania z arkuszy matury z matematyki (CKE) — przy każdym podano sesję egzaminacyjną. Pod każdym zadaniem znajdziesz rozwiązanie krok po kroku wraz ze wskazówką i typowym błędem.

Cała strona stoi na jednym fakcie: trójkąt o kątach 3030^\circ, 6060^\circ, 9090^\circ to połowa trójkąta równobocznego przecięta wysokością. Stąd biorą się wszystkie trzy zależności naraz. Jeśli bok naprzeciw 3030^\circ ma długość aa, to przeciwprostokątna ma 2a2a (bo to cały bok trójkąta równobocznego), a bok naprzeciw 6060^\circ ma a3a\sqrt3 (bo to wysokość trójkąta równobocznego o boku 2a2a). Zapamiętać trzeba więc jedno: boki mają się jak 1:3:21 : \sqrt3 : 2. W drugą stronę działa to tak samo i to jest sedno większości zadań: gdy w trójkącie prostokątnym jedna przyprostokątna jest połową przeciwprostokątnej albo iloraz przyprostokątnych wynosi 3\sqrt3 — kąty muszą wynosić 3030^\circ i 6060^\circ. Z tej samej figury odczytuje się wartości, których nie wolno liczyć kalkulatorem: sin30=cos60=12\sin 30^\circ = \cos 60^\circ = \tfrac12, sin60=cos30=32\sin 60^\circ = \cos 30^\circ = \tfrac{\sqrt3}{2}, tg30=33\operatorname{tg} 30^\circ = \tfrac{\sqrt3}{3}, tg60=3\operatorname{tg} 60^\circ = \sqrt3. Jedna pułapka wraca w tych zadaniach najczęściej: krótszy bok leży naprzeciw mniejszego kąta, więc połowa przeciwprostokątnej stoi naprzeciw 3030^\circ, a nie naprzeciw 6060^\circ.

Sprawdź się bez zaglądania do odpowiedzi. Wylosuję 9 zadań zamkniętych z tego zestawu — klucz i rozwiązania schowam do czasu sprawdzenia. Pula liczy 9 zadań, więc za każdym razem dostaniesz inny zestaw.

Zadania zamknięte

Zadanie 1 (czerwiec 2013)1 pktłatwe

Przyprostokątne w trójkącie prostokątnym mają długości 11 oraz 3\sqrt3. Najmniejszy kąt w tym trójkącie ma miarę
Trojkat prostokatny o przyprostokatnych 1 i pierwiastek z 3√31
  • A. 6060^\circ
  • B. 3030^\circ
  • C. 4545^\circ
  • D. 1515^\circ
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: B

  1. Zadanie nie wymaga tangensa. Wystarczy rozpoznać trójkąt — a rozpoznaje się go po przeciwprostokątnej.
  2. Liczymy ją z twierdzenia Pitagorasa: c2=12+(3)2=1+3=4c^2 = \textcolor{#16A06A}{1}^2 + \textcolor{#E0453A}{(\sqrt3)}^2 = 1 + 3 = 4, więc c=2c = \textcolor{#2F80D8}{2}.
  3. Boki wyszły 1\textcolor{#16A06A}{1}, 3\textcolor{#E0453A}{\sqrt3}, 2\textcolor{#2F80D8}{2} — to dokładnie proporcja 1:3:21 : \sqrt3 : 2, czyli połówka trójkąta równobocznego. Kąty takiego trójkąta to 3030^\circ, 6060^\circ i 9090^\circ.
  4. Zostaje przypisać kąty do boków. Naprzeciw najkrótszego boku leży najmniejszy kąt, a najkrótszy bok to 1\textcolor{#16A06A}{1} — więc szukany kąt ma 3030^\circ.
  5. Odpowiedź: B.
  6. Kontrola: przeciwprostokątna 2\textcolor{#2F80D8}{2} jest dokładnie dwa razy dłuższa od 1\textcolor{#16A06A}{1} ✓, a 31,73\textcolor{#E0453A}{\sqrt3} \approx 1{,}73 mieści się między nimi ✓. Suma kątów: 30+60+90=18030^\circ + 60^\circ + 90^\circ = 180^\circ ✓.

💡 Wskazówka: Zanim sięgniesz po tangens, podziel dłuższą przyprostokątną przez krótszą. Jeśli wyjdzie 3\sqrt3 — masz trójkąt 3030^\circ, 6060^\circ, 9090^\circ i dalej nie liczysz już nic. Tutaj 3:1=3\sqrt3 : 1 = \sqrt3, więc rozpoznanie jest natychmiastowe.

⚠ Odpowiedź AA, czyli 6060^\circ — kąty w tym trójkącie rzeczywiście wynoszą 3030^\circ i 6060^\circ, więc obie liczby są prawdziwe; pytanie brzmi jednak o najmniejszy. Ten leży naprzeciw boku 11, a 6060^\circ leży naprzeciw boku 3\sqrt3. Drugi częsty wybór to CC, czyli 4545^\circ — bierze się z odruchu „trójkąt prostokątny w zadaniu to pewnie równoramienny”. Przyprostokątne równoramiennego są równe, a tu jedna jest prawie dwa razy dłuższa od drugiej.

Zadanie 2 (grudzień 2014)1 pktśrednie

Na płaszczyźnie dane są punkty: A=(2, 6)A = (\sqrt2,\ \sqrt6), B=(0,0)B = (0,0) i C=(2, 0)C = (\sqrt2,\ 0). Kąt BACBAC jest równy
  • A. 3030^\circ
  • B. 4545^\circ
  • C. 6060^\circ
  • D. 7070^\circ
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: A

  1. Najpierw sprawdzamy, gdzie jest kąt prosty — same współrzędne to pokazują. Punkt CC ma tę samą pierwszą współrzędną co AA (obie 2\sqrt2) i tę samą drugą co BB (obie 00).
  2. Znaczy to, że odcinek ACAC jest pionowy, a odcinek BCBC poziomy, więc kąt przy wierzchołku CC jest prosty.
  3. Długości obu przyprostokątnych odczytujemy wprost, bez wzoru na odległość: AC=6|AC| = \textcolor{#E0453A}{\sqrt6} (różnica drugich współrzędnych) oraz BC=2|BC| = \textcolor{#16A06A}{\sqrt2} (różnica pierwszych).
  4. Dzielimy dłuższą przez krótszą: 62=62=3\dfrac{\textcolor{#E0453A}{\sqrt6}}{\textcolor{#16A06A}{\sqrt2}} = \sqrt{\dfrac{6}{2}} = \sqrt3 — czyli przyprostokątne mają się jak 1:31 : \sqrt3. To połówka trójkąta równobocznego.
  5. Kąt BACBAC jest przy wierzchołku AA, więc leży naprzeciw boku BCBC, czyli naprzeciw tej krótszej przyprostokątnej 2\textcolor{#16A06A}{\sqrt2}. Naprzeciw krótszej leży mniejszy z kątów ostrych: 3030^\circ.
  6. Odpowiedź: A.
  7. Kontrola przeciwprostokątną: AB2=(2)2+(6)2=2+6=8|AB|^2 = (\sqrt2)^2 + (\sqrt6)^2 = 2 + 6 = 8, więc AB=22|AB| = \textcolor{#2F80D8}{2\sqrt2}. To dokładnie dwa razy 2\textcolor{#16A06A}{\sqrt2} ✓ — a bok równy połowie przeciwprostokątnej zawsze leży naprzeciw 3030^\circ.

💡 Wskazówka: Nie licz odległości wzorem, dopóki nie spojrzysz na same współrzędne. Wspólna pierwsza współrzędna oznacza odcinek pionowy, wspólna druga — poziomy; jeśli oba wychodzą z jednego punktu, kąt tam jest prosty i całe zadanie zamienia się w rachunek na dwóch liczbach.

⚠ Odpowiedź CC, czyli 6060^\circ — to miara drugiego kąta ostrego, przy wierzchołku BB. Pomyłka bierze się z przypisania kąta do niewłaściwego wierzchołka: w oznaczeniu BACBAC środkowa litera wskazuje wierzchołek kąta, więc chodzi o kąt przy AA, a nie przy BB. Drugi błąd to policzenie 62\dfrac{\sqrt6}{\sqrt2} jako 31,73\sqrt3 \approx 1{,}73 i uznanie, że „to prawie 22”, więc kąt to 4545^\circ — proporcja 1:31 : \sqrt3 i proporcja 1:11 : 1 dają zupełnie różne trójkąty.

Zadanie 3 (czerwiec 2024)1 pktśrednie

Podstawy trapezu prostokątnego ABCDABCD mają długości: AB=8|AB| = 8 oraz CD=5|CD| = 5. Wysokość ADAD tego trapezu ma długość 3\sqrt3 (zobacz rysunek). Miara kąta ostrego ABCABC jest równa
Trapez prostokatny o podstawach 8 i 5 oraz wysokosci pierwiastek z 385√3ABCD
  • A. 1515^\circ
  • B. 3030^\circ
  • C. 4545^\circ
  • D. 6060^\circ
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: B

  1. Kąt ostry trapezu prostokątnego zawsze siedzi w trójkącie prostokątnym odciętym od trapezu przez wysokość poprowadzoną z krótszej podstawy. Ten trójkąt trzeba najpierw zobaczyć.
  2. Jego pozioma przyprostokątna to nadwyżka dłuższej podstawy nad krótszą: 85=38 - 5 = \textcolor{#E0453A}{3}.
  3. Pionowa przyprostokątna to wysokość trapezu, czyli 3\textcolor{#16A06A}{\sqrt3} — bo drugie ramię trapezu jest pionowe i obie proste są równoległe.
  4. Dzielimy dłuższą przez krótszą: 33=33=3\dfrac{\textcolor{#E0453A}{3}}{\textcolor{#16A06A}{\sqrt3}} = \dfrac{3}{\sqrt3} = \sqrt3. Proporcja 1:31 : \sqrt3 — znowu połówka trójkąta równobocznego.
  5. Kąt ABCABC jest przy wierzchołku BB, a naprzeciw niego leży pionowa przyprostokątna 3\textcolor{#16A06A}{\sqrt3} — ta krótsza. Więc ma 3030^\circ.
  6. Odpowiedź: B.
  7. Kontrola ramieniem: BC2=32+(3)2=9+3=12|BC|^2 = \textcolor{#E0453A}{3}^2 + (\textcolor{#16A06A}{\sqrt3})^2 = 9 + 3 = 12, czyli BC=23|BC| = \textcolor{#2F80D8}{2\sqrt3}. To dokładnie dwa razy 3\textcolor{#16A06A}{\sqrt3} ✓ — przeciwprostokątna dwa razy dłuższa od boku naprzeciw kąta, czyli kąt naprawdę ma 3030^\circ.

💡 Wskazówka: Pierwszy ruch w każdym trapezie prostokątnym jest ten sam: odetnij prostokąt, a zostanie trójkąt prostokątny o poziomej przyprostokątnej równej różnicy podstaw i pionowej równej wysokości. Cała reszta zadania dzieje się już tylko w tym trójkącie.

⚠ Odpowiedź DD, czyli 6060^\circ — powstaje z odwrócenia ilorazu. Licząc 33=33\dfrac{\textcolor{#16A06A}{\sqrt3}}{\textcolor{#E0453A}{3}} = \dfrac{\sqrt3}{3} dostaje się tangens tego samego kąta, ale odczytany jako tangens kąta 6060^\circ myli role boków. Bezpieczniej jest nie liczyć tangensa wcale, tylko sprawdzić, czy któraś przyprostokątna jest połową ramienia — tu jest nią 3\sqrt3 przy ramieniu 232\sqrt3, a bok równy połowie przeciwprostokątnej leży naprzeciw 3030^\circ. Druga pomyłka to wzięcie za poziomą przyprostokątną całej podstawy 88 zamiast różnicy 33.

Zadanie 4 (informator CKE)1 pktśrednie

Długość ramienia BCBC trapezu prostokątnego jest dwa razy większa od różnicy długości jego podstaw. Kąt ABCABC ma miarę
Trapez prostokatny, w ktorym ramie jest dwa razy dluzsze od roznicy podstawABCD
  • A. 3030^\circ
  • B. 4545^\circ
  • C. 6060^\circ
  • D. 7575^\circ
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: C

  1. W zadaniu nie ma ani jednej liczby — są tylko proporcje. To dobra wiadomość: kąt od rozmiaru trapezu nie zależy, więc wystarczy oznaczyć różnicę podstaw literą.
  2. Niech różnica długości podstaw wynosi x\textcolor{#16A06A}{x}. Wtedy ramię ma długość 2x\textcolor{#2F80D8}{2x} — tak mówi treść.
  3. Odcinamy prostokąt. Zostaje trójkąt prostokątny, w którym pozioma przyprostokątna to właśnie różnica podstaw, czyli x\textcolor{#16A06A}{x}, a przeciwprostokątną jest ramię 2x\textcolor{#2F80D8}{2x}.
  4. Mamy więc przyprostokątną równą dokładnie połowie przeciwprostokątnej. To rozpoznanie zamyka sprawę: taki bok leży naprzeciw kąta 3030^\circ.
  5. Ale uwaga — pytanie dotyczy kąta ABCABC, czyli tego przy podstawie, a nie naprzeciw niej. Kąt 3030^\circ leży naprzeciw boku x\textcolor{#16A06A}{x}, a bok x\textcolor{#16A06A}{x} jest ramieniem kąta ABCABC. Ten ostatni jest więc drugim kątem ostrym: 9030=6090^\circ - 30^\circ = \mathbf{60^\circ}.
  6. Odpowiedź: C.
  7. Kontrola wysokością: skoro przyprostokątne to x\textcolor{#16A06A}{x} i hh, a przeciwprostokątna 2x\textcolor{#2F80D8}{2x}, to h2=(2x)2x2=3x2h^2 = (2x)^2 - x^2 = 3x^2, czyli h=x3h = \textcolor{#E0453A}{x\sqrt3}. Wysokość trapezu jest 3\sqrt3 razy większa od różnicy podstaw ✓ — dokładnie tak, jak w trójkącie 3030^\circ, 6060^\circ, 9090^\circ.

💡 Wskazówka: Gdy w zadaniu nie ma liczb, wprowadź jedną literę na tę wielkość, o której mówi treść — tutaj na różnicę podstaw. Wszystko inne wyrazi się przez nią i litera skróci się przed końcem. Potem pilnuj jednego: czy pytają o kąt naprzeciw rozpoznanego boku, czy o ten przy nim.

⚠ Odpowiedź AA, czyli 3030^\circ — najczęstsza w tym zadaniu i najbardziej pouczająca. Liczba 3030^\circ jest poprawnie wyliczona, tylko opisuje inny kąt: ten przy wierzchołku CC, między ramieniem a krótszą podstawą. Reguła, którą warto sobie powtórzyć: przyprostokątna równa połowie przeciwprostokątnej leży naprzeciw kąta 3030^\circ, a kąt między nią a przeciwprostokątną ma 6060^\circ. Odpowiedź BB (4545^\circ) wychodzi z założenia, że ramię jest nachylone „po przekątnej”, czyli że różnica podstaw równa się wysokości — wtedy jednak ramię byłoby x2x\sqrt2, a nie 2x2x.

Zadanie 5 (maj 2010)1 pktśrednie

Latawiec ma wymiary podane na rysunku. Powierzchnia zacieniowanego trójkąta jest równa
Latawiec z zacieniowanym trojkatem o bokach 80 cm i kacie 30 stopni30°80 cm80 cm
  • A. 3200 cm23200\ \text{cm}^2
  • B. 6400 cm26400\ \text{cm}^2
  • C. 1600 cm21600\ \text{cm}^2
  • D. 800 cm2800\ \text{cm}^2
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: C

  1. Zacieniowany trójkąt ma dwa boki po 80\textcolor{#2F80D8}{80} cm i kąt 3030^\circ między nimi. Do pola potrzebna jest podstawa i wysokość — jeden z boków weźmiemy za podstawę, a wysokość dorobimy.
  2. Prowadzimy wysokość z końca jednego boku na drugi bok. Powstaje trójkąt prostokątny, w którym przeciwprostokątną jest bok latawca 80\textcolor{#2F80D8}{80} cm, a kąt przy wierzchołku ma 3030^\circ.
  3. Wysokość leży naprzeciw kąta 3030^\circ, więc jest połową przeciwprostokątnej: h=1280=40h = \tfrac12 \cdot \textcolor{#2F80D8}{80} = \textcolor{#16A06A}{40} cm. To jedyne miejsce, w którym potrzebna jest znajomość tego trójkąta — i wystarcza dzielenie przez dwa.
  4. Liczymy pole: P=128040=1600P = \tfrac12 \cdot \textcolor{#2F80D8}{80} \cdot \textcolor{#16A06A}{40} = 1600 cm².
  5. Odpowiedź: C.
  6. Kontrola rozmiarem: kwadrat o boku 80\textcolor{#2F80D8}{80} cm ma pole 64006400 cm². Nasz trójkąt jest wyraźnie „chudy” — kąt 3030^\circ to jedna trzecia kąta prostego — więc wynik rzędu jednej czwartej tego kwadratu jest w sam raz ✓. Gdyby kąt między bokami był prosty, pole wyniosłoby 32003200 cm², czyli dokładnie dwa razy więcej — i tyle właśnie mówi odpowiedź AA.

💡 Wskazówka: Nie musisz znać wzoru P=12absinγP = \tfrac12 ab\sin\gamma. Przy kącie 3030^\circ wysokość to po prostu połowa boku, bo leży naprzeciw tego kąta w trójkącie prostokątnym o przeciwprostokątnej równej temu bokowi. Cały rachunek sprowadza się do dwóch dzieleń przez dwa.

⚠ Odpowiedź BB, czyli 64006400 cm² — pomnożenie 808080 \cdot 80 bez czegokolwiek dalej. To pole kwadratu o takim boku, a nie trójkąta; brakuje zarówno wysokości zamiast drugiego boku, jak i dzielenia przez dwa. Odpowiedź AA (32003200 cm²) powstaje, gdy podzieli się przez dwa raz — czyli policzy 128080\tfrac12 \cdot 80 \cdot 80, traktując drugi bok jak wysokość. Tak byłoby tylko wtedy, gdyby kąt między bokami był prosty. Odpowiedź DD (800800 cm²) to podzielenie przez dwa o jeden raz za dużo.

Zadanie 6 (marzec 2021)1 pktśrednie

W romb o boku 232\sqrt3 i kącie 6060^\circ wpisano okrąg. Promień tego okręgu jest równy
  • A. 33
  • B. 12\dfrac{1}{2}
  • C. 34\dfrac{3}{4}
  • D. 32\dfrac{3}{2}
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: D

  1. Zadanie łączy dwie rzeczy: czym jest okrąg wpisany w romb i skąd wziąć wysokość rombu. Zaczynamy od pierwszej.
  2. Przeciwległe boki rombu są równoległe, a okrąg wpisany dotyka obu. Odległość między dwiema równoległymi stycznymi to średnica, a odległość między przeciwległymi bokami rombu to jego wysokość. Zatem 2r=h2r = h.
  3. Teraz wysokość. Opuszczamy ją z wierzchołka na sąsiedni bok — powstaje trójkąt prostokątny, w którym przeciwprostokątną jest bok rombu 23\textcolor{#2F80D8}{2\sqrt3}, a kąt ostry ma 6060^\circ.
  4. Wysokość leży naprzeciw kąta 6060^\circ, więc jest tym bokiem „z pierwiastkiem”: h=2332=3h = \textcolor{#2F80D8}{2\sqrt3} \cdot \dfrac{\sqrt3}{2} = \textcolor{#E0453A}{3}. (Ta sama droga bez ułamków: bok naprzeciw 3030^\circ to 3\textcolor{#16A06A}{\sqrt3}, czyli połowa przeciwprostokątnej, a naprzeciw 6060^\circ jest 3\sqrt3 razy więcej, czyli 33=3\textcolor{#16A06A}{\sqrt3} \cdot \sqrt3 = \textcolor{#E0453A}{3}.)
  5. Promień to połowa wysokości: r=32=32r = \tfrac{\textcolor{#E0453A}{3}}{2} = \dfrac{3}{2}.
  6. Odpowiedź: D.
  7. Kontrola sensem: wysokość 3\textcolor{#E0453A}{3} musi być krótsza od boku 233,46\textcolor{#2F80D8}{2\sqrt3} \approx 3{,}46 — i jest ✓. Średnica okręgu wpisanego nie może też przekroczyć wysokości, a tu jest jej równa, bo to romb ✓.

💡 Wskazówka: Zapamiętaj jedno zdanie: w rombie średnica okręgu wpisanego to wysokość. Bez tego zdania zadanie wygląda na trudne, z nim zostaje sam rachunek na trójkącie 3030^\circ, 6060^\circ, 9090^\circ. Ta sama reguła nie działa w dowolnym równoległoboku — tam okręgu wpisanego zwykle w ogóle nie da się wpisać.

⚠ Odpowiedź AA, czyli 33 — zatrzymanie się o jeden krok za wcześnie. Liczba 33 to wysokość rombu, czyli średnica, a pytanie dotyczy promienia. Warto zauważyć, że dystraktor został ustawiony dokładnie na ten błąd: liczba 33 pojawia się w rachunku i wygląda znajomo. Drugi błąd to policzenie wysokości jako 2312=32\sqrt3 \cdot \tfrac12 = \sqrt3, czyli użycie proporcji dla kąta 3030^\circ zamiast 6060^\circ — wysokość opuszczona na sąsiedni bok leży naprzeciw kąta ostrego rombu, a ten ma tu 6060^\circ.

Zadanie 7 (pokazowy 2023)1 pktśrednie

Odcinek ABAB jest średnicą okręgu o środku w punkcie OO i promieniu r=8r = 8 (zobacz rysunek). Cięciwa ACAC ma długość 838\sqrt3. Miara kąta BACBAC jest równa
Okrag o srodku O ze srednica AB i cieciwa ACOABC
  • A. 3030^\circ
  • B. 4545^\circ
  • C. 1515^\circ
  • D. 6060^\circ
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: A

  1. Klucz do zadania leży w słowie średnica. Kąt wpisany oparty na średnicy jest prosty, więc kąt ACBACB ma 9090^\circ i trójkąt ABCABC jest prostokątny.
  2. Przeciwprostokątną jest średnica: AB=2r=16|AB| = 2r = \textcolor{#2F80D8}{16}. Jedna przyprostokątna jest dana: AC=83|AC| = \textcolor{#E0453A}{8\sqrt3}.
  3. Drugą liczymy z Pitagorasa: BC2=162(83)2=256192=64|BC|^2 = \textcolor{#2F80D8}{16}^2 - (\textcolor{#E0453A}{8\sqrt3})^2 = 256 - 192 = 64, więc BC=8|BC| = \textcolor{#16A06A}{8}.
  4. Boki wyszły 8\textcolor{#16A06A}{8}, 83\textcolor{#E0453A}{8\sqrt3}, 16\textcolor{#2F80D8}{16} — po podzieleniu przez 88 jest to 1:3:21 : \sqrt3 : 2, czyli połówka trójkąta równobocznego.
  5. Kąt BACBAC leży przy wierzchołku AA, czyli naprzeciw boku BCBC — tego najkrótszego. Ma więc 3030^\circ.
  6. Odpowiedź: A.
  7. Kontrola: 8\textcolor{#16A06A}{8} to dokładnie połowa 16\textcolor{#2F80D8}{16} ✓, a 82+(83)2=64+192=256=162\textcolor{#16A06A}{8}^2 + (\textcolor{#E0453A}{8\sqrt3})^2 = 64 + 192 = 256 = \textcolor{#2F80D8}{16}^2 ✓ — twierdzenie Pitagorasa się zamyka, więc kąt prosty przy CC nie był założeniem, tylko faktem.

💡 Wskazówka: Ilekroć w zadaniu pojawia się średnica i punkt na okręgu, dorysuj sobie w głowie kąt prosty — trójkąt oparty na średnicy jest prostokątny zawsze. Potem sprawdź, czy jedna z długości nie jest połową średnicy albo czy nie stoi przy niej 3\sqrt3; jedno i drugie oznacza trójkąt 3030^\circ, 6060^\circ, 9090^\circ.

⚠ Odpowiedź DD, czyli 6060^\circ — to miara kąta ABCABC, przy drugim wierzchołku. Pomyłka bierze się stąd, że dana z treści (838\sqrt3) jest bokiem „od 6060^\circ”, więc liczba 6060 nasuwa się sama; ale bok 83\textcolor{#E0453A}{8\sqrt3} leży naprzeciw kąta 6060^\circ, a kąt BACBAC jest przy nim, nie naprzeciw. Drugi błąd to zapomnienie, że przeciwprostokątną jest średnica, a nie promień — użycie 88 zamiast 1616 prowadzi do sprzeczności, bo cięciwa 8313,98\sqrt3 \approx 13{,}9 byłaby dłuższa od przeciwprostokątnej.

Zadanie 8 (sierpień 2025)1 pktłatwe

Liczba sin30cos60+sin60cos30\sin 30^\circ \cdot \cos 60^\circ + \sin 60^\circ \cdot \cos 30^\circ jest równa
  • A. 12\dfrac{1}{2}
  • B. 22\dfrac{\sqrt2}{2}
  • C. 32\dfrac{\sqrt3}{2}
  • D. 11
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: D

  1. Wszystkie cztery wartości pochodzą z jednego trójkąta — tego, o którym jest cała ta strona. Wypisujemy je z proporcji 1:3:2\textcolor{#16A06A}{1} : \textcolor{#E0453A}{\sqrt3} : \textcolor{#2F80D8}{2}.
  2. sin30=12=12\sin 30^\circ = \dfrac{\textcolor{#16A06A}{1}}{\textcolor{#2F80D8}{2}} = \dfrac12 oraz cos60=12=12\cos 60^\circ = \dfrac{\textcolor{#16A06A}{1}}{\textcolor{#2F80D8}{2}} = \dfrac12 — to ta sama liczba, bo w obu przypadkach chodzi o krótszy bok podzielony przez przeciwprostokątną.
  3. sin60=32=32\sin 60^\circ = \dfrac{\textcolor{#E0453A}{\sqrt3}}{\textcolor{#2F80D8}{2}} = \dfrac{\sqrt3}{2} oraz cos30=32=32\cos 30^\circ = \dfrac{\textcolor{#E0453A}{\sqrt3}}{\textcolor{#2F80D8}{2}} = \dfrac{\sqrt3}{2} — również ta sama liczba.
  4. Podstawiamy: 1212+3232=14+34=1\dfrac12 \cdot \dfrac12 + \dfrac{\sqrt3}{2} \cdot \dfrac{\sqrt3}{2} = \dfrac14 + \dfrac{3}{4} = 1.
  5. Odpowiedź: D.
  6. Kontrola: przy mnożeniu 3232\dfrac{\sqrt3}{2} \cdot \dfrac{\sqrt3}{2} pierwiastek znika, bo 33=3\sqrt3 \cdot \sqrt3 = 3. Skoro oba składniki są wymierne, wynik też musi być wymierny — a to od razu wyklucza odpowiedzi BB i CC ✓.

💡 Wskazówka: Zamiast uczyć się czterech osobnych wartości, zapamiętaj jeden trójkąt o bokach 11, 3\sqrt3, 22 i za każdym razem odczytuj z niego iloraz. Przy okazji zapamiętasz coś więcej: sinus kąta i cosinus kąta dopełniającego są równe, bo w trójkącie prostokątnym to jest ten sam iloraz oglądany z drugiego wierzchołka.

⚠ Odpowiedź CC, czyli 32\dfrac{\sqrt3}{2} — najczęstsza, bo powstaje z zatrzymania się w połowie: to sama wartość sin60\sin 60^\circ, wybrana odruchowo jako „ta z pierwiastkiem”. Drugi błąd to potraktowanie 3232\dfrac{\sqrt3}{2} \cdot \dfrac{\sqrt3}{2} jako 34\dfrac{\sqrt3}{4} — mnożąc, mnoży się też liczniki, a 33\sqrt3 \cdot \sqrt3 daje 33, nie 3\sqrt3. Wtedy suma wychodzi 1+34\dfrac{1 + \sqrt3}{4}, czyli liczba spoza listy odpowiedzi, co samo w sobie jest sygnałem, że gdzieś jest błąd.

Zadanie 9 (sierpień 2016)1 pktśrednie

Wartość wyrażenia (tg60+tg45)2sin60(\operatorname{tg} 60^\circ + \operatorname{tg} 45^\circ)^2 - \sin 60^\circ jest równa
  • A. 23322 - \dfrac{3\sqrt3}{2}
  • B. 2+322 + \dfrac{\sqrt3}{2}
  • C. 4324 - \dfrac{\sqrt3}{2}
  • D. 4+3324 + \dfrac{3\sqrt3}{2}
Zobacz rozwiązanie krok po kroku

Odpowiedź: D

  1. Najpierw same wartości. Dwie z nich odczytujemy z trójkąta 3030^\circ, 6060^\circ, 9090^\circ o bokach 1\textcolor{#16A06A}{1}, 3\textcolor{#E0453A}{\sqrt3}, 2\textcolor{#2F80D8}{2}: tg60=31=3\operatorname{tg} 60^\circ = \dfrac{\textcolor{#E0453A}{\sqrt3}}{\textcolor{#16A06A}{1}} = \sqrt3 oraz sin60=32=32\sin 60^\circ = \dfrac{\textcolor{#E0453A}{\sqrt3}}{\textcolor{#2F80D8}{2}} = \dfrac{\sqrt3}{2}.
  2. Trzecia pochodzi z drugiego szkolnego trójkąta — połówki kwadratu o kątach 4545^\circ, 4545^\circ, 9090^\circ. Tam obie przyprostokątne są równe, więc tg45=1\operatorname{tg} 45^\circ = 1.
  3. Podstawiamy do nawiasu: (3+1)2(\sqrt3 + 1)^2. To wzór skróconego mnożenia, a nie suma kwadratów: (3+1)2=(3)2+231+12=3+23+1=4+23(\sqrt3 + 1)^2 = (\sqrt3)^2 + 2 \cdot \sqrt3 \cdot 1 + 1^2 = 3 + 2\sqrt3 + 1 = 4 + 2\sqrt3.
  4. Odejmujemy sinus: 4+23324 + 2\sqrt3 - \dfrac{\sqrt3}{2}.
  5. Sprowadzamy części z pierwiastkiem do wspólnego mianownika: 2332=4332=3322\sqrt3 - \dfrac{\sqrt3}{2} = \dfrac{4\sqrt3 - \sqrt3}{2} = \dfrac{3\sqrt3}{2}, czyli razem 4+3324 + \dfrac{3\sqrt3}{2}.
  6. Odpowiedź: D.
  7. Kontrola liczbowa: 31,73\sqrt3 \approx 1{,}73, więc (3+1)22,7327,46(\sqrt3+1)^2 \approx 2{,}73^2 \approx 7{,}46, a po odjęciu sin600,87\sin 60^\circ \approx 0{,}87 zostaje około 6,596{,}59. Odpowiedź DD to 4+31,7326,604 + \tfrac{3 \cdot 1{,}73}{2} \approx 6{,}60 ✓, a CC dałoby około 3,133{,}13 — różnica jest na tyle duża, że samo oszacowanie rozstrzyga zadanie.

💡 Wskazówka: Policz najpierw same wartości funkcji i zapisz je obok, zanim cokolwiek podniesiesz do kwadratu. Trzy czwarte błędów w tym zadaniu bierze się nie z trygonometrii, tylko z potęgowania sumy — a przy zapisanym (3+1)2(\sqrt3+1)^2 trudniej zapomnieć o podwójnym iloczynie.

⚠ Odpowiedź CC, czyli 4324 - \dfrac{\sqrt3}{2} — powstaje z policzenia (3+1)2(\sqrt3+1)^2 jako (3)2+12=3+1=4(\sqrt3)^2 + 1^2 = 3 + 1 = 4, czyli z pominięcia podwójnego iloczynu 232\sqrt3. To najpopularniejszy błąd całego działu i dystraktor jest pod niego skrojony: różni się od poprawnej odpowiedzi dokładnie o brakujące 232\sqrt3. Odpowiedź BB dokłada do tego pomylenie znaku przy sinusie. Warto mieć nawyk sprawdzania takich rachunków przybliżeniem — (3+1)27,5(\sqrt3+1)^2 \approx 7{,}5, a nie 44, więc błąd wychodzi natychmiast.

Odpowiedzi

Sam wynik do szybkiego sprawdzenia. Pełne rozwiązanie — z drogą dojścia, wskazówką i typowym błędem — rozwija się pod każdym zadaniem, więc nie trzeba wracać na górę.

1. B2. A3. B4. C5. C6. D
7. A8. D9. D

Treści zadań pochodzą z arkuszy matury z matematyki (Centralna Komisja Egzaminacyjna, cke.gov.pl) — pochodzenie każdego zadania podano przy jego numerze. Rozwiązania, wskazówki i omówienia błędów są autorstwa redakcji „Nie każ mu liczyć”.

8Pytania i odpowiedzi

Jakie są zależności między bokami w trójkącie 30, 60, 90?

Boki mają się do siebie jak 1:3:21 : \sqrt{3} : 2. Najkrótszy leży naprzeciw kąta 30°30° i jest połową przeciwprostokątnej, środkowy leży naprzeciw 60°60° i jest równy najkrótszemu razy 3\sqrt{3}, a najdłuższy to przeciwprostokątna naprzeciw kąta prostego.

Skąd bierze się proporcja 1 : √3 : 2?

Z podziału trójkąta równobocznego wysokością. Przeciwprostokątną jest bok równobocznego, krótszą przyprostokątną jego połowa, a dłuższą — wysokość, która z twierdzenia Pitagorasa wynosi a32\frac{a\sqrt{3}}{2}. Po podzieleniu wszystkich trzech przez a2\frac{a}{2} zostaje 1:3:21 : \sqrt{3} : 2.

Który bok leży naprzeciw kąta 30 stopni?

Najkrótszy — równy dokładnie połowie przeciwprostokątnej. To jedyna zależność, którą naprawdę trzeba zapamiętać; pozostałe da się z niej odtworzyć twierdzeniem Pitagorasa.

Jak obliczyć bok, gdy dana jest dłuższa przyprostokątna?

Podziel ją przez 3\sqrt{3}, żeby dostać najkrótszy bok, a potem pomnóż go przez dwa, żeby dostać przeciwprostokątną. Dla dłuższej przyprostokątnej równej 99 cm wychodzi 335,203\sqrt{3} \approx 5{,}20 cm oraz 6310,396\sqrt{3} \approx 10{,}39 cm.

Czym różni się trójkąt 30-60-90 od 45-45-90?

Pochodzeniem i proporcją. Pierwszy to połowa trójkąta równobocznego i ma boki w stosunku 1:3:21 : \sqrt{3} : 2 — wszystkie różne. Drugi to połowa kwadratu, ma stosunek 1:1:21 : 1 : \sqrt{2} i dwie przyprostokątne równej długości.

Czy ten trójkąt jest w podstawie programowej szkoły podstawowej?

Nie jako osobne wymaganie. W wymaganiach dla klas VII–VIII jest twierdzenie Pitagorasa (dział VIII, punkt 7 — z zastrzeżeniem „bez twierdzenia odwrotnego”) oraz wyznaczanie długości odcinków ze wzorów na pola (dział IX, punkt 2), a zależność 1:3:21 : \sqrt{3} : 2 jest z nich wnioskiem. Podręczniki podają ją jako gotowy skrót, bo bardzo przyspiesza rachunki.

Czytaj dalej

Mateusz Będkowski — nauczyciel matematyki, autor serwisu Nie każ mu liczyć

Mateusz Będkowski

nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”

Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.

Ostatnia aktualizacja: 2026-07-31. Zadania egzaminacyjne pochodzą z arkuszy CKE (cke.gov.pl); teoria, przykłady i rozwiązania są autorstwa redakcji „Nie każ mu liczyć”.