Strona główna › Egzamin ósmoklasisty — język polski › Teksty kultury: plakat, okładka, grafika
Teksty kultury: plakat, okładka, grafika
W 20 z 22 arkuszy pojawia się zadanie, w którym tekstem źródłowym nie jest tekst, tylko obraz: plakat, okładka albo gazetka. Razem 27 zadań i 49 punktów.
1Czego naprawdę wymaga to zadanie
Polecenie brzmi zwykle: wybierz element graficzny i wyjaśnij jego sens w kontekście całego utworu. To nie jest zadanie plastyczne — to zadanie o lekturze, w którym obraz jest tylko punktem wyjścia.
Odpowiedź musi mieć dwie części i obie są punktowane. Pierwsza: wskazanie elementu — co konkretnie widać na grafice. Druga: powiązanie z utworem — dlaczego akurat to znalazło się na plakacie.
Zasady oceniania są tu bezlitosne dla połowicznych odpowiedzi: „wskazanie jednego elementu graficznego bez wyjaśnienia” daje zero punktów, nie połowę.
2Trzy odmiany tego zadania
Materiał graficzny w arkuszach powtarza się w trzech postaciach i każda wymaga czegoś innego.
- Plakat do lektury albo spektaklu — najczęstszy. Grafika jest metaforyczna: profil bohatera wypełniony roślinnością, koguty w szlacheckich strojach. Trzeba odczytać symbol.
- Okładki książek do wyboru — uczeń wybiera lekturę spośród kilku pokazanych okładek, a potem odpowiada na pytanie o samą lekturę. Grafika służy przypomnieniu tytułów.
- Zestaw przedmiotów — gazetka albo tablica z kilkoma zdjęciami rzeczy, z których każda odsyła do innej lektury. Trzeba skojarzyć przedmiot z utworem i uzasadnić skojarzenie.
W dwóch ostatnich odmianach klucz CKE podaje wzorcową odpowiedź dla KAŻDEGO wariantu — to najbogatszy materiał dydaktyczny w całym zbiorze, bo pokazuje całe zamierzone przypisanie obraz–lektura.
3Napisy bywają częścią obrazu
Na okładkach i plakatach tytuł oraz nazwisko autora są wydrukowane wewnątrz grafiki. To znaczy, że w tekstowych wersjach arkusza znikają — i zadanie robi się nierozwiązywalne, bo nie wiadomo, o które lektury chodzi.
W naszym zbiorze wycięliśmy 98 ilustracji z arkuszy, z czego 53 jest oznaczonych jako niezbędne do rozwiązania zadania. Przy każdej takiej grafice napisy są dodatkowo przepisane jako tekst — żeby dało się z niej korzystać także bez patrzenia na obrazek.
Reszta to ozdobniki: ramki, ikony, tła. Rozróżnienie ma znaczenie przy nauce — nad plakatem warto usiąść, nad ikoną aparatu przy ramce zaproszenia nie ma nad czym.
4Jak przygotować się do zadania z obrazem
Nie da się przewidzieć, jaki plakat będzie w arkuszu. Da się natomiast wyćwiczyć sam ruch myślowy, bo jest zawsze ten sam.
Weź dowolną okładkę lektury, którą znasz. Wypisz trzy elementy, które na niej widać. Do każdego dopisz zdanie zaczynające się od „to nawiązanie do…” i wskazujące konkretną scenę albo wątek. Jeśli któregoś elementu nie umiesz podpiąć — odpuść go i weź następny; na egzaminie też wybierasz, a nie opisujesz wszystko.
Ćwiczenie zajmuje pięć minut na okładkę i uczy dokładnie tego, czego wymaga zadanie: przechodzenia od szczegółu graficznego do treści utworu.
5Przykłady krok po kroku
Trzy zadania z obrazem — po jednym z każdej odmiany.
Przykład 1 Plakat jako interpretacja księgi utworu
termin dodatkowy 2019, zadanie 11. (2 pkt)
- Uczeń ogląda plakat ze zbiorów muzeum i wybiera dwa elementy graficzne.
- Do każdego musi wyjaśnić sens w kontekście całego utworu — nie samego fragmentu z arkusza.
- Klucz akceptuje różne elementy, o ile wyjaśnienie trafnie wiąże je z fabułą.
Odpowiedź: Wzorcowa odpowiedź wskazuje powóz z koniem i dziewczynę w białej sukni — oba elementy mają w utworze konkretne odpowiedniki. Dwa punkty za dwa wyjaśnienia; jedno wyjaśnienie to jeden punkt.
Przykład 2 Gazetka z przedmiotami odsyłającymi do lektur
arkusz próbny 2024, zadanie 10. (2 pkt)
- Na tablicy jest sześć zdjęć przedmiotów oznaczonych literami A–F.
- Uczeń wybiera jedno i podaje tytuł lektury, bohatera oraz wyjaśnienie związku.
- Klucz podaje wzorcową odpowiedź dla wszystkich sześciu zdjęć.
Odpowiedź: Monety, dzban malin, gablota z motylami, wianek, studnia i książka — każdy przedmiot ma jednoznaczne przypisanie do lektury. To zadanie nagradza tego, kto ma w głowie sceny, a nie streszczenia.
Przykład 3 Napis i rysunek — czy mówią to samo
arkusz próbny 2018, zadanie 19. (2 pkt)
- Uczeń dostaje pamiątkowy kubek z sentencją i rysunkiem.
- Pytanie brzmi, czy napis i ilustracja wyrażają tę samą myśl.
- Odpowiedź wymaga stanowiska i dwóch argumentów.
Odpowiedź: To rzadki typ: obraz nie odsyła do lektury, tylko wchodzi w dialog z tekstem obok siebie. Punktowane jest uzasadnienie, nie sam wybór stanowiska.
6Najczęstsze błędy
Trzy sposoby na stratę punktów w zadaniu, które wygląda na najprzyjemniejsze w arkuszu.
Opisywanie grafiki zamiast jej wyjaśniania
Skąd się bierze: Uczeń widzi obraz i pisze, co na nim jest: „na plakacie są dwa koguty w strojach szlacheckich”. To prawda i to zero punktów, bo brakuje drugiej połowy odpowiedzi.
Jak zrobić dobrze: Po każdym opisie dopisz „ponieważ w utworze…”. Bez tego zdania odpowiedź jest opisem obrazka, a nie interpretacją tekstu kultury.
Wybieranie elementu, którego nie umie się podpiąć pod lekturę
Skąd się bierze: Uczeń wybiera element najbardziej rzucający się w oczy, a potem okazuje się, że nie ma o nim nic sensownego do powiedzenia. Zmiana wyboru kosztuje czas, którego już nie ma.
Jak zrobić dobrze: Najpierw pomyśl, które sceny z lektury pamiętasz dobrze. Potem poszukaj na grafice elementu, który do nich pasuje. Kolejność odwrotna niż podpowiada intuicja — i o wiele skuteczniejsza.
Ignorowanie podpisu i źródła grafiki
Skąd się bierze: Pod plakatem bywa nazwisko autora, adres muzeum albo nazwa spektaklu. To nie ozdoba — czasem wskazuje, do której konkretnie księgi albo inscenizacji odnosi się grafika.
Jak zrobić dobrze: Przeczytaj wszystko, co jest wokół obrazu, zanim zaczniesz szukać elementów. W jednym z arkuszy dopiero podpis rozstrzygał, że plakat dotyczy zupełnie innej lektury niż tekst przytoczony w tym samym arkuszu.
7Pytania i odpowiedzi
Co to jest tekst kultury na egzaminie ósmoklasisty?
To materiał nietekstowy traktowany jak tekst źródłowy: plakat, okładka książki, gazetka ścienna, grafika internetowa. W 22 zbadanych arkuszach jest 27 takich zadań.
Ile punktów można zdobyć za zadanie z plakatem?
Zwykle dwa: po jednym za każdy wskazany i wyjaśniony element graficzny. Wskazanie elementu bez wyjaśnienia daje zero punktów, nie połowę — to najczęstsza przyczyna straty w tej grupie.
Czy trzeba znać się na sztuce, żeby rozwiązać te zadania?
Nie. Oceniane jest powiązanie elementu graficznego z treścią lektury, a nie wiedza o kompozycji, technice czy stylu. Zadanie sprawdza znajomość utworu, tylko wchodzi w nią od strony obrazu.
Dlaczego w niektórych kopiach arkuszy zadania z okładkami są nierozwiązywalne?
Bo tytuły i nazwiska autorów są wydrukowane wewnątrz grafiki, a nie obok niej. W wersjach tekstowych arkusza znikają razem z obrazem i nie wiadomo, spośród których lektur uczeń miał wybierać.
Czytaj dalej
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-08-03. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.